الثّواب جزاء ، و العقاب بواء « 1 » ) .
امام عليه السّلام در اين سخن كوتاه پرده از روى مسألهء مهمى برداشته است ؛ زيرا مفهوم آزمايش به آن گونه كه در ميان بندگان مطرح است براى خداوند معنا ندارد . آزمايشهاى بندگان براى رفع جهل و نادانى است . براى شناخت اشيا و اشخاص است ، و اين موضوع در مورد آن كس كه عالم الغيب و الشهادة و آگاه از درون و برون است نمىتواند مفهومى داشته باشد ، بلكه آزمايشهاى الهى براى اين است كه هر كس آنچه را در درون دارد آشكار كند ، تا مسألهء استحقاق ثواب و عقاب تحقق يابد ، و به تعبير روشنتر كسى را نمىتوان به خاطر نيّات خوب و بدى كه در دل دارد پاداش يا كيفر داد ، بلكه زمانى كه آن را به صورت اعمال و افعال اظهار داشت مستحق پاداش يا كيفر مىشود .
اين همان چيزى است كه در يكى از كلمات قصار امام عليه السّلام به صورت واضحترى بيان شده ، در آن جا امام عليه السّلام در تفسير آيهء «
« وَ اعْلَمُوا أَنَّما أَمْوالُكُمْ وَ أَوْلادُكُمْ فِتْنَةٌ »
« 2 » ؛ بدانيد كه ثروتها و فرزندان شما اسباب آزمايش شما است » ، مىفرمايد : خداوند مردم را با اموال و اولاد آزمايش مىكند . . . هر چند خداوند به آنها از خودشان آگاهتر است ، ولى هدف آن است كه اعمالى كه سبب استحقاق پاداش و كيفر مىشود ظاهر و آشكار گردد . ( و لكن لتظهر الأفعال الّتي بها يستحقّ الثّواب و العقاب ) « 3 » .
نه در فقه اسلامى و نه در قوانين هيچ كشورى كسى را به خاطر نيّت قتل يا
هامش
( 1 ) « بواء » در اصل به معنى بازگشت كردن و منزل گرفتن است سپس به كيفر و مجازات مستمر و مداوم اطلاق شده است و در خطبهء بالا به همين معناست .
( 2 ) انفال ، آيهء 28 .
( 3 ) كلمات قصار ، كلمه 93 .