و از كلام « ابن ابى الحديد » استفاده مىشود كه « عمر » با نظر مشورتى حضرت عليه السّلام مخالفت كرد و هنگامى كه كار بر لشكر اسلام سخت شد شخصا به ميدان جنگ رفت و روميان از ادامهء جنگ ترسيدند و با « عمر » صلح كردند كه به مسلمانان جزيه بپردازند .
سپس داستانى را كه شبيه به يك افسانه است نيز در اين جا نقل مىكند « 1 » .
مرحوم « علامه شوشترى » در شرح نهج البلاغه مىگوييد : اوّلا : آنچه « ابن ابى الحديد » نقل كرده است از « سيف » است و مىدانيم هيچ يك از روايات « سيف » خالى از جعل و تحريف نيست .
ثانيا : هيچ دليلى نداريم كه كلام بالا را حضرت على عليه السّلام به هنگام مشورت « عمر » در مورد خروج براى جنگ با روميان گفته باشد ، بلكه ظاهر بعضى كلمات « شيخ مفيد » اين است كه اين كلام در مورد جنگ « قادسيه » يا « نهاوند » است « 2 » .
اين نكته نيز قابل توجه است كه « عمر » معمولا مشورتهايى را كه با على عليه السّلام انجام مىداد مىپذيرفت و نجات خود را در آن مىديد و همين معنا نظريهء مرحوم « علامه شوشترى » را تأييد مىكند .
به هر حال اين خطبه از دو بخش تشكيل شده ؛ نخست وعدهء الهى به اين امّت در مورد پيروزى نهايى و دلگرم بودن به اين وعدهء الهى ، و ديگر اين كه به « عمر » مىفرمايد : شخصا در ميدان جنگ شركت نكنيد چرا كه اگر حادثهاى براى تو پيش آيد وضع مسلمين در شرايط كنونى به هم مىريزد .
هامش
( 1 ) شرح ابن ابى الحديد ، جلد 8 ، صفحهء 298 .
( 2 ) شرح نهج البلاغه شوشترى ، جلد 7 ، صفحهء 421 و 423 ( با تلخيص ) .