در واقع كافران دو گروه بودند : گروهى كه به كلى خدا را به فراموشى سپرده و اعتقادى به حق نداشتند و گروه ديگرى كه مشرك بوده و براى خداوند همتايانى قرار داده بودند . پيامبر صلّى اللّه عليه و آله با هر دو گروه جهاد كرد ، نخست جهاد فرهنگى و تبليغى ؛ سيزده سال تمام به اين جهاد پرداخت و گروه زيادى را از اين طريق به آيين اسلام در آورد سپس هنگامى كه مشاهده كرد گروه معاندان و بندگان زر و زور ، سدّ راه مردم پاكدل و مانع پذيرش آيين خدا هستند ، دست به جهاد نظامى زد تا مانع را از سر راه بر دارد ، بىآن كه كسى را مجبور به پذيرش آيين خود كند ، چرا كه
« لا إِكْراهَ فِي الدِّينِ »
.
كوتاه سخن اين كه : امام عليه السّلام در اين عبارت ، تمام برنامهء پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله را در جهاد خلاصه مىكند ، جهادى كه مفهوم وسيعى دارد و هر گونه تلاش و كوشش را براى پيشرفت آيين حق شامل مىشود .
تعبير به « جاهد في اللّه » اشارهء لطيفى به اين نكته است كه او هرگز نه در بند مال بود ، و نه مقام ، و نه جاه ، و نه جلال ، بلكه ، تنها براى خدا و نجات بندگان او تلاش و جهاد نمود .