فترة « 1 » من الرّسل ، و تنازع من الألسن ) .
تعبير به « تنازع من الألسن » اشاره به اين است كه گفتگوهاى پيروان مذاهب مختلف ، اعم از بتپرستان و اهل كتاب و آنان كه به هيچ مذهبى ايمان نداشتند ، يك گفتگوى منطقى با محتواى فكرى و عقلى نبود ، بلكه هر كدام براى اثبات حقانيّت خود الفاظى از روى تعصّب به هم مىبافتند ، و همين نزاع و اختلافهاى لفظى گاه سرچشمهء جنگها و خونريزيهاى شديدى مىشد .
سپس مىافزايد : « خداوند او را به دنبال رسولان ( پيشين ) فرستاد ( تا برنامههاى آنها را كامل كند ) و وحى خود را به او پايان داد » ( فقفّى « 2 » به الرّسل ، و ختم به الوحي ) .
در اين جا امام عليه السّلام ، به دو نكته اشاره مىفرمايد : نخست اين كه : پيامبر اسلام صلّى اللّه عليه و آله مسير پيامبران پيشين را ادامه داد ، چرا كه مسير همهء آنها از نظر كلى يكى است ، و ديگر اين كه : برنامههاى آنها را به كمال رسانيد و نبوت را به او ختم كرد .
و در پايان اين فراز مىفرمايد : « پس او در راه خدا با كسانى كه به خدا پشت كرده ، و آنها كه براى او همتايى قرار داده بودند به جهاد پرداخت » ( فجاهد في اللّه المدبرين عنه ، و العادلين « 3 » به ) .
هامش
( 1 ) « فترة و فتور » در اصل به معنى سكون و آرامش است و گاه به معنى ضعف و سستى مىآيد و به فاصله ميان دو حركت يا دو حادثه يا دو انقلاب نيز گفته مىشود و به همين مناسبت از فاصلههاى ميان ظهور انبياى بزرگ به دوران فترت تعبير مىكنند .
( 2 ) « قفّى » از مادّهء « قفا » به معنى پشت آمده است . اين تعبير در مورد پشت سر چيز ديگرى در آمدن به كار مىرود .
( 3 ) « عادلين » جمع « عادل » از مادّهء « عدل » ( بر وزن فكر ) است به معنى معادل و شبيه و همتا قرار دادن مىباشد و هر گاه از مادّهء « عدل » ( بر وزن نظم ) گرفته شود به معنى عدالت و دادگرى است و اگر از مادّهء « عدول » باشد به معنى منحرف شدن و بازگشت از چيزى است بنابر اين واژهء « عادل » در سه معنا به كار مىرود ولى در خطبهء بالا به همان معنى اوّل يعنى همتا قرار دادن آمده است . ( توجه كنيد معنى اوّل معمولا به وسيله « باء » متعدى مىشود و معنى سوّم به وسيله « عن » ) .