جهانبينى اسلامى كه بارها در قرآن و در نهج البلاغه آمده است دنيا را يك گذرگاه ، يك پل ، يك ميدان تمرين ، و سرانجام يك بازار تجارت و مقدمهاى براى آخرت كه جايگاه اصلى انسان است معرفى مىكند ، و اگر با اين ديدگاه به دنيا بنگريم همه چيز در نظر ما رنگ ديگرى به خود مىگيرد و ما را از آلودگى به گناه و ظلم و ستم باز مىدارد و به سوى نيكيها دعوت مىكند .
ولى پيروان مكتبهاى مادى كه دنيا و مواهب آن را هدف نهايى خود مىپندارند و از سراى آخرت به كلى غافلند ، آلودگى به گناهان و كشمكشهاى پايان ناپذير براى جلب اموال و دست آوردن مقامات ظاهرى در انتظار آنهاست ، هرگز آتش جنگ در ميانشان فروكش نمىكند و درگيريها در ميان آنان پايان نمىپذيرد .
و در آخرين جملهء اين خطبه در يك نتيجهگيرى كوتاه و زيبا و پر معنا مىفرمايد : « اكنون كه چنين است ، به سرعت آمادهء كوچ كردن از آن باشيد و مركبها را براى ترك دنيا آماده كنيد » ( فكونوا منها على أوفاز « 1 » ، و قرّبوا الظّهور للزّيال « 2 » ) .
اشاره به اين كه : وقت بسيار تنگ است و موانع فراوان ، و زمان كوچ كردن كاملا نامعلوم است ، نه تنها پيران كه جوانان نيز بايد هميشه به حالت آماده باش ، باشند . چه بسيار پدران پير و رنجور و ناتوان ماندند و جوانان سالم و نيرومند رفتند .
هامش
( 1 ) « اوفاز » جمع « وفز » ( بر وزن نبض ) به معنى سرعت كردن و عجله نمودن و آمادهء سفر گشتن است .
( 2 ) « زيال » به معنى « مفارقت » است و جملهء « قرّبوا الظهور للزيال » مفهومش اين است كه مركبها را آماده كنيد براى كوچ كردن از دنيا و لازمهء آن انجام اعمال صالح و توبه از گناه و اداى حقوق خلق و خالق است .