درسهاى فراموش نشدنى به همه حاكمان مؤمن و مخلص مىدهد .
نخست مىفرمايد : « خدايا ! تو مىدانى كه آنچه را ما ( در امر حكومت ) انجام داديم ، نه به خاطر بدست آوردن سلطنت و مقام بود ، و نه براى نيل به متاع پست دنيا » ( اللّهمّ إنّك تعلم أنّه لم يكن الّذي كان منّا منافسة « 1 » في سلطان ، و لا التماس شيء من فضول الحطام ) .
اين تعبير مىتواند اشاره به اصل پذيرش بيعت بر خلافت از سوى مردم بوده باشد ، يا اشاره به درگيريها و جنگهايى كه ميان او و دشمنان در « صفّين » و مانند آن واقع شد ، و در هر حال انگيزههاى اصلى حكومت خود كامگان در آن منعكس شده است كه آنها هميشه براى دو چيز تلاش مىكنند ، به دست آوردن مقام به هر قيمت كه باشد و به چنگ آوردن مال دنيا از هر كس و هر كجا ممكن شود .
در واقع همان حبّ جاه و حبّ مال است كه در سراسر تاريخ بشر و حتى امروز بر حكومتهاى خود كامه ، سايه افكنده است .
امام عليه السّلام اگر اين سخن را مىگويد ، در عمل نيز آن را به خوبى ثابت كرده است ؛ در شوراى شش نفرى « عمر » ، هنگامى كه رسيدن به حكومت را مشروط به انحراف از مسير رسول اللّه كردند ، امام عليه السّلام آن را نپذيرفت و هنگامى كه « طلحه » و « زبير » پيشنهادهاى خلاف براى وفادارى خود به حكومت امام عليه السّلام ، مطرح كردند با كمال صراحت آن را پس زد .
هامش
( 1 ) « منافسه » در اصل به معنى تلاش دو انسان است كه هر كدام مىخواهد چيز نفيسى كه ديگرى دارد نصيب او نيز بشود در واقع يك نوع رقابت و مسابقهء سالم دو انسان در رسيدن به كمالى از كمالات است ولى اين واژهگاه در موارد منفى نيز به كار برده مىشوند و در مورد كسانى كه براى غلبه بر مال و مقامى با يكديگر رقابت مىكنند استعمال مىگردد و در خطبهء مورد بحث ، معنى دوّم اراده شده است .