بِالْأَخْسَرِينَ أَعْمالًا الَّذِينَ ضَلَّ سَعْيُهُمْ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ هُمْ يَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ يُحْسِنُونَ صُنْعاً »
؛ بگو آيا به شما خبر دهيم كه زيانكارترين ( مردم ) در كارهايشان چه كسانى هستند ؟ آنها كه تلاشهايشان در زندگى دنيا گم و نابود شده ، با اين حال مىپندارند كار نيك انجام مىدهند » « 1 » .
سپس به نكتهء ديگرى اشاره مىفرمايد ، و آن اين كه : افراد نادان و جاهل دائما گرفتار افراط و تفريطند ، گروهى مرا خدا پنداشتند و گروهى كافر ، مىگويد : « به زودى دو گروه دربارهء من هلاك ( و گمراه ) مىشوند : دوست افراطى كه محبّتش ، او را به غير حق مىكشاند و دشمنى افراطى كه از سر دشمنى قدم در غير طريق حق مىنهد » ( و سيهلك فيّ صنفان : محبّ مفرط يذهب به الحبّ إلى غير الحقّ و مبغض مفرط يذهب به البغض إلى غير الحقّ ) .
اشاره به اين كه اگر شما به خاطر جهل و جنايت ، مرا كافر خوانديد گروهى به عكس شما - آن هم از سر جهل و نادانى - مرا خدا پنداشتند كه هر دو ، راه غير حق را پيمودند نه آن درست بوده و نه اين .
جالب توجه اين كه پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله از سالها پيش اين افراط و تفريط را در مورد امير مؤمنان على عليه السّلام پيش بينى فرمود ، و بنا به گفته « ابن عبد البرّ مالكى » در كتاب « استيعاب » خطاب به على عليه السّلام چنين گفت : « لا يحبّك إلّا مؤمن و لا يبغضك إلّا منافق . . . و يهلك فيك رجلان محبّ مفرط و كذّاب مفتر . . . و تفترق فيك امّتي كما افترقت بنو إسرائيل في عيسى ؛ اى على ! جز مؤمن كسى تو را دوست نمىدارد و جز منافق ، كسى تو را دشمن نمىشمرد . . . و دربارهء تو دو كس هلاك مىشوند ، محبّ افراطگر و دروغگوى افترا زننده . . . و امت
هامش
( 1 ) كهف ، آيات 103 - 104 .