و أخذوا بأطراف الأرض زحفا « 1 » زحفا ، و صفّا صفّا . بعض هلك ، و بعض نجا ) .
اوصافى را كه امام عليه السّلام در اين عبارت براى آنها برشمرده بسيار حساب شده است . از ايمان به اسلام و فهم صحيح و دقيق قرآن ، و به كار بستن آن كه انگيزهء اصلى حركت به سوى جهاد است آغاز مىكند ، سپس عشق آنها را به جهاد همچون عشق مادر به فرزند توصيف مىكند ، و شجاعت آنها را مىستايد ، كه هرگز در فكر غلاف كردن شمشيرها و پايان جهاد نبودند . در آخر حركت گروهى و دسته جمعى آنها را - كه در همه ميدانها در هر نقطهاى از زمين حاضر مىشدند - ستايش مىكند . و به يقين اين اوصاف در هر قوم و ملتى باشد ، سرانجام پيروز مىشوند .
و در ادامهء اين سخن به قسمت ديگرى از اوصاف آنها مىپردازد ، كه از روحيهء بلند و مقام زهد و خضوع و خشوع آنها در پيشگاه خداوند ، پرده برمىدارد .
مىفرمايد : « آنها كسانى بودند كه هيچگاه از زنده ماندن در ميدان جنگ ، ابراز شادى نمىكردند ، و در مرگ شهيدان ، به يكديگر تسليت نمىگفتند ! » ( لا يبشّرون بالأحياء ، و لا يعزّون عن الموتى ) .
و اين نشانهء روحيه بلند آنهاست كه هرگز در بند حيات مادى نبودند كه اگر دوستانشان آن را از دست دهند ، ناراحت شوند و اگر زنده بمانند به يكديگر تبريك بگويند ، و شادمان باشند . آنها به شهادت در راه خدا افتخار مىكردند و بزرگترين سعادت خود را در شهادت مىدانستند .
« آنها بر اثر گريه ( از خوف خدا ) چشمانشان ناراحت ، و به خاطر روزه ، شكمهايشان تهى ، و لبها ، از كثرت دعا خشك شده ، و رنگ چهرهها بر اثر شبزندهدارى پريده ، و غبار خشوع بر چهرههاى آنها نشسته بود » ( مره « 2 »
هامش
( 1 ) « زحف » در اصل به معنى راه رفتن توأم با سنگينى است و به حركت لشكر انبوه و هر جمعيّت فشرده اطلاق مىشود .
( 2 ) « مره » جمع « امره » به معنى كسى است كه چشمش بيمارى يا ناراحتى دارد .