به گفتهء « ابن جوزى » ، اگر كسى از زندانيان به خاطر شدت گرماى آفتاب ، به سايه ديوار پناه مىبرد ، نگهبانان او را با سنگ مىراندند ؛ غذاى آنان نان جو مخلوط با نمك و مقدارى خاكستر بود ، و كسانى كه مدتى در آن جا زندانى بودند ، چهرههايشان تغيير مىيافت و سياه مىشدند به گونهاى كه هنگامى كه مادرى به سراغ فرزندش رفته بود او را نشناخت .
شايد گوياترين سخن دربارهء « حجّاج » همان است كه از « شعبى » نقل شده كه مىگويد : « لو اخرجت كلّ امّة خبيثها و فاسقها و اخرجنا الحجّاج بمقابلتهم لغلبناهم ؛ اگر هر امّتى خبيثترين و فاسقترين فرد خود را مطرح كند و ما حجاج را در مقابل آنها بياوريم بر آنان غلبه خواهيم كرد » .
مرگ حجاج هم به صورت بسيار عبرتانگيزى واقع شد ، گرفتار بيمارى شديد درونى شد كه از شدت آن فرياد مىكشيد سرماى سختى بر بدن او چيره شده بود ، به طورى كه ظرفهاى مملوّ از آتش را در مقابل او مىگذاشتند و خود را به قدرى به آنها نزديك مىكرد كه پوست بدنش مىسوخت ولى باز هم از شدت سرما مىلرزيد .
آرى ! او به آتش اين جهان ، قبل از آتش آخرت ، گرفتار شد .
او در سال 95 هجرى در سن 54 سالگى از دنيا رفت و راهى جهنم شد « 1 » .
هامش
( 1 ) « مروج الذهب » « مسعودى » ، جلد 3 ، صفحهء 166 و تاريخ « ابن جوزى » بنا به نقل « سفينة البحار » ، و سيرهء پيشوايان ، صفحهء 244 به بعد و شرح نهج البلاغه مرحوم « شوشترى » ، جلد 6 ، صفحهء 12 به بعد .