صاحب علم و دانش بودند ، همانها كه به حق سخن مىگفتند ، و ظلم و ستم را ترك مىكردند آنها كه از پيش ، در طريق هدايت گام نهادند و در راه روشن ، به سرعت پيش رفتند در نتيجه به سعادت جاويدان و زندگى گوارا و پر ارزش دست يافتند .
شرح و تفسير آيندهء تاريكى در انتظار شماست
امام عليه السّلام در اين بخش از خطبه ، به همهء كسانى كه در جهاد با دشمن غدّار و مكّار ، سستى نشان مىدهند و با عذر تراشىها ، شانه از زير بار مسئوليت تهى مىكنند هشدار مىدهد كه آيندهاى بسيار تاريك ، در پيش داريد ، آيندهاى كه دشمن در آن بر شما مسلّط مىشود و چنان ضربات خود را بىرحمانه بر پيكر شما وارد مىكند كه عقل و هوش را از دست خواهيد داد مىفرمايد :
« اگر شما همانند من ، از آنچه پنهان است خبر داشتيد ( و آيندهء سياه و ظلمانى خود را مىديديد ) از خانهها بيرون آمده ، سر به بيابان مىگذاشتيد ، بر اعمال خويش گريه مىكرديد و بر سر و صورت مىزديد ! » ( و لو تعلمون ما أعلم ممّا طوي « 1 » عنكم غيبه ، إذا لخرجتم إلى الصّعدات « 2 » تبكون على أعمالكم ، و تلتدمون « 3 » على أنفسكم ) .
هامش
( 1 ) « طوى » از مادّهء « طىّ » به معنى در نور ديدن و كتمان كردن گرفته شده است و در اين جا به همان معنى كتمان است .
( 2 ) « صعدات » جمع « صعيد » به معنى صفحهء زمين و خاك و نقاط مرتفع زمين آمده است و در اين جا اشاره به دشت و كوه و بيابان است ( بعضى « صدعات » را جمع « صعد » ( بر وزن دهل ) و « صعدات » را جمع جمع دانستهاند ) .
( 3 ) « تلتدمون » از مادّهء « لدم » ( بر وزن لفظ ) به معنى زدن گرفته شده و « التدام » به معنى خود زنى است .