شرح و تفسير رستاخيز انسانها
با توجّه به بحثهايى كه امام عليه السّلام در قسمتهاى پيشين خطبه ، در مورد زندگى پر غوغاى دنياپرستان و سپس لحظات پايانى عمر انسان با تمام مشكلات طاقتفرسا و حوادث دردناكش كرد ، در اين بخش از خطبه به بحث از مرحلهء ديگرى مىپردازد و آن قيامت ، رستاخيز و حساب و كتاب است و با اين بخش ، بحث را دربارهء سرنوشت انسان ، كامل مىسازد و دورنماى گويا و آموزندهاى در پيش روى انسانها مىگذارد ؛ به اين منظور كه تا فرصتى باقى است ، بيدار شوند و صراط مستقيم را از جادههاى انحرافى بشناسند .
مىفرمايد : « اين وضع همچنان ادامه مىيابد ، تا عمر جهان پايان گيرد و مقدّرات به انتها برسد و آخرين مخلوقات ، به نخستين آنها ، ملحق گردد ( همه بميرند ) و فرمان خدا براى تجديد خلقت كه اراده كرده است ، صادر گردد » . ( حتّى إذا بلغ الكتاب أجله ، و الأمر مقاديره ، و ألحق آخر الخلق بأوّله ، و جاء من أمر اللّه ما يريده من تجديد خلقه ) .
آرى ! زندگى انسان در اين دنيا هدف نهايى نيست ، بلكه مقدّمهاى است براى زندگى در جهان ديگر ، كه جاودانى و مقصد نهايى خلقت است .
« در اين هنگام آسمان ( كرات آسمانى ) را به حركت در مىآورد و از هم مىشكافد ؛ زمين را به لرزه در آورده ، به سختى تكان مىدهد ؛ كوهها را از جا كنده و به هر سو پرتاب مىكند ، و آنها از هيبت جلال و خوف سطوتش به يكديگر كوبيده شده ، و متلاشى مىگردد ! » ( أماد « 1 » السّماء و فطرها ، و أرجّ « 2 » الأرض و أرجفها « 3 » ، و قلع
هامش
( 1 ) « أماد » از مادّهء « ميد » ( بر وزن صيد ) به معناى تحرّك و اضطراب است ؛ بنابر اين « أماد » به معناى به حركت در آوردن ، توأم با تكان دادن است .
( 2 ) « أرجّ » از مادّهء « رجّ » ( بر وزن حجّ ) گرفته شده كه به معناى حركت دادن شديد است .
( 3 ) « أرجف » از مادّهء « رجف » ( بر وزن كشف ) به معناى اضطراب و لرزهء شديد است و اخبار فتنهانگيز را از آن جهت « اراجيف » گويند كه مايهء اضطراب جامعه است .