[ بخش اول ]
الحمد للّه المتجلّي لخلقه بخلقه ، و الظّاهر لقلوبهم بحجّته . خلق الخلق من غير رويّة ، إذ كانت الرّويّات لا تليق إلّا بذوي الضّمائر ، و ليس بذي ضمير في نفسه . خرق علمه باطن غيب السّترات ، و أحاط بغموض عقائد السّريرات .
ترجمه
ستايش مخصوص خداوندى است كه با آفرينش خويش بر انسانها تجلّى كرده است . خداوندى كه با حجّت و نشانههاى خود ، بر قلب بندگان آشكار شده است .
آفريدهها را بدون نياز به فكر و انديشه آفريد ؛ چرا كه انديشه مخصوص كسانى است كه داراى روح و ضمير باطن هستند ، و او چنين نيست ؛ ( زيرا ) علم و دانش او ، اعماق پردههاى غيب را شكافته و به عقايد پيچيده و پنهان احاطه دارد .
شرح و تفسير تجلّى خدا بر بندگان
همانطور كه در بالا اشاره شد امام عليه السّلام در آغاز اين خطبه ، به سراغ حمد و ستايش پروردگار و ذكر جمال و جلال او و براهين ذات مقدّسش مىرود . در عباراتى كوتاه و زيبا و دلنشين ، به مهمترين دلايل توحيد اشاره مىكند . نخست مىفرمايد :
« ستايش مخصوص خداوندى است كه با آفرينش خود ، بر انسانها تجلى كرده