شما باز مىگشت ، ولى شما مقام خويش را به ستمگران واگذار كرديد و زمام امور خود را به دست آنها سپرديد ، و مأموريتهاى الهى را به آنها داديد . آنها به شبهات عمل مىكنند و در شهوات غوطهورند . امّا به خدا سوگند ! اگر دشمنان ، شما را در زير هر ستارهاى از آسمان پراكنده كنند ، باز خداوند فرزندان شما را براى بدترين روز آنها ( روز انتقام ) گردآورى مىكند !
شرح و تفسير افسوس كه قدر اين نعمت را نشناختيد
امام عليه السّلام در اين بخش آخر خطبه ، در حقيقت اشاره به دو نكتهء مهم مىكند كه با يكديگر ارتباط روشنى دارد :
نخست ، عظمتى كه مسلمانان در سايهء اسلام پيدا كردند ؛ عظمتى بىنظير در چشم دوست و دشمن .
ديگر اينكه ، شما مردم قدر اين نعمت را نشناختيد و بر اثر سستى و ضعف و زبونى ، كار خود را به دست حكّام ظالم ، بىايمان و شهوت پرست سپرديد و اين يك ناشكرى عظيم بود .
مىفرمايد : « شما از لطف خداوند بزرگ ، به مقامى رسيديد كه حتّى كنيزانتان را گرامى مىدارند و به همسايگانتان محبّت مىكنند ! » . ( و قد بلغتم من كرامة اللّه تعالى لكم منزلة تكرم بها إماؤكم و توصل بها جيرانكم ) .
« و كسانى كه شما از آنها برتر نيستيد ، و حقّى بر آنان نداريد ، براى شما عظمت و احترام قائلند » . ( و يعظّمكم من لا فضل لكم عليه ، و لا يد لكم عنده ) .
« و كسانى كه ترسى از قدرت شما ندارند و بر آنها حكومتى نداريد ، از شما حساب