در روايت ديگرى مىخوانيم : « از جمله دعاهايى كه مستجاب نمىشود ، دعاى انسان سالمى است كه در خانه نشسته و دست از تلاش و كوشش برداشته و عرضه مىدارد : خدايا به من روزى ده ! ( فرشتگان الهى ) به او مىگويند : اين دعاى تو مستجاب نيست . برخيز و تلاش كن » . امام صادق عليه السّلام مىفرمايد : « أربع لا يستجاب لهم دعاء : الرّجل جالس في بيته ، يقول : يا ربّ ارزقني ! فيقول له : ألم آمرك بالطّلب » . « 1 » از سوى ديگر ، تقديرات الهى در بسيارى از موارد هماهنگ با تدبيرات ما است ؛ يعنى خداوند مقدّر كرده آنها كه تلاش و كوشش مىكنند سهم بيشترى داشته باشند و آنها كه سست و تنبلاند سهم كمتر . اين هماهنگي تقدير و تدبير ، پاسخ روشنى به كسانى مىدهد كه به بهانه تقدير از تدبير سرباز مىزنند و تن به تنبلى مىدهند .
از سوى سوم ، بىشك استعداد جسمانى و فكرى همه انسانها يكسان نيست و افراد بشر از نظر هوش و استعداد و مديريّت اقتصادى و توان جسمى براى كار كردن بسيار تفاوت دارند و همين ، سرچشمهء تفاوت بهرههاى آنها در اين قسمت مىشود ؛ آن كس كه اين تفاوتها را مقدّر كرده ، طبعا تفاوتهاى روزى را نيز مقدّر فرموده است و انتظار يكسان بودن همهء انسانها از نظر روح و جسم ، انتظار بسيار بىجايى است ؛ مانند انتظار مساوى بودن همهء اعضاى بدن و تمام استخوانها و عضلات ؛ چرا كه در مجموعهء بدن ، هر عضوى مأموريتى دارد و توان او به اندازهء مأموريت اوست و مجموعهء جهان انسانيّت نيز ، همانند يك بدن است با تفاوتها در جهات مختلف و طبعا با تفاوت در بهرههاى روزى .
نتيجه اينكه : آنچه در خطبهء بالا دربارهء تقدير ارزاق آمده ، مىتواند اشارهاى به تمام آنچه در سه نكتهء بالا گفتيم بوده باشد و اين چيزى بر خلاف عدالت نيست ؛ بلكه عين عدالت و حكمت است .
هامش
( 1 ) ميزان الحكمه ، جلد 2 ، حديث 5701 .