متغيّر اللون ، فحمد اللّه و أثنى عليه و صلّى على النبيّ صلّى اللّه عليه و آله ثمّ قال : . . .
اين خطبه كه به خطبهء « اشباح » معروف است ، از خطبههاى درخشان آن حضرت مىباشد .
مسعدة بن صدقه از امام صادق عليه السّلام نقل مىكند : امير مؤمنان عليه السّلام اين خطبه را بر منبر كوفه به اين جهت ايراد كرد كه شخصى از امام عليه السّلام خواست ، خدا را آن چنان برايش توصيف كند كه گويا او را با چشم مىبيند ، تا بر معرفتش افزوده گردد ! امام عليه السّلام از اين سخن خشمگين شد و اعلام كرد همه حاضر شوند ؛ مسجد پر از جمعيّت شد ، امام عليه السّلام بر منبر قرار گرفت ، در حالى كه غضبناك بود و رنگ چهرهاش متغيّر ؛ پس از ستايش خداوند و درود بر پيامبر اسلام صلّى اللّه عليه و آله چنين فرمود : . . .
خطبه در يك نگاه
اين خطبه از خطبههاى بسيار پر ارزش ، پر محتوا و فصيح و بليغ است ، كه گواه ديگرى بر عظمت امير مؤمنان عليه السّلام و ارتباطش با عالم قدس ، و بهرهگيرىاش از علم بى انتهاى الهى است .
« ابن ابى الحديد » در شرح بخشى از اين خطبه مىگويد : « هنگامى كه انسان به اين سخنان ربّانى و الفاظ قدسى نگاه مىكند ، فصاحت عرب در نظرش رنگ مىبازد و نسبت سخنان فصحاى عرب به اين خطبه ، همچون نسبت خاك است به طلاى ناب ؛ و اگر فرض كنيم عرب توانايى برآوردن الفاظ فصيحى شبيه اين الفاظ را داشته باشد ، كجا مىتواند محتوايى اين چنين بياورد ؛ عرب جاهلى ( كه در فصاحت معروف است ) و حتّى صحابهء پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله به اين معانى عميق آسمانى پى نمىبردند ، تا بخواهند از آن سخن بگويند » .
سپس « ابن ابى الحديد » بعد از تجليل فراوان از اين خطبه ، مىافزايد : « سوگند