[ جلد چهارم ]
[ ادامهء خطبههاى امام امير مؤمنان عليه السلام ]
خطبهء 91 « 1 » ( خطبهء اشباح ) و من خطبة له عليه السلام تعرف بخطبة الاشباح و هى من جلائل خطبه عليه السّلام
روى مسعدة بن صدقة عن الصادق ، جعفر بن محمّد عليهم السّلام أنّه قال : خطب أمير المؤمنين عليه السّلام بهذه الخطبة على منبر الكوفة ، و ذلك أنّ رجلا أتاه فقال له : يا أمير المؤمنين صف لنا ربّنا مثلما نراه عيانا لنزداد له حبّا و به معرفة ، فغضب و نادى :
الصلاة جامعة ، فاجتمع النّاس حتّى غصّ المسجد بأهله ، فصعد المنبر و هو مغضب
هامش
( 1 ) سند خطبه : در كتاب « مصادر نهج البلاغه » چنين آمده است كه : تعبير « سيّد رضى » در آغاز اين خطبه ، براى پى بردن به سند آن كافى است . چرا كه او اين خطبه را از « مسعدة بن صدقه » از امام صادق عليه السّلام نقل كرده است و مىدانيم كه « مسعده » داراى كتابهايى از جمله : كتاب « خطب امير مؤمنان عليه السّلام » است ؛ اين كتاب تا زمان « سيّد هاشم بحرانى » ( محدّث معروف كه در قرن يازدهم مىزيسته ) وجود داشته و در اختيار او بوده است ؛ زيرا روايات فراوانى در كتاب معروفش « تفسير برهان » از آن نقل كرده است .
به هر حال ، اين خطبه از خطبههاى مشهور امير مؤمنان است ، كه جمعى از علماى اسلام ، قبل و بعد از « سيّد رضى » آن را در كتابهاى خود نقل كردهاند .
« احمد بن عبد ربّه » مالكى در « عقد الفريد » و « شيخ صدوق » در كتاب « توحيد » ( با تفاوتى در الفاظ ) آن را نقل كردهاند ( اين هر دو قبل از سيّد رضى مىزيستهاند . ) سپس « زمخشرى » در « ربيع الأبرار » و « ابن اثير » در « نهايه » بخشهايى از آن را ذكر كردهاند . به گفتهء مرحوم « سيّد بن طاووس » محتواى اين خطبه به قدرى عظمت دارد كه خودش گواه بر صدق و اعتبارش مىباشد و نيازى به سند متواتر ندارد ( چرا كه بسيار بعيد است ، چنين مضامينى از غير معصوم صادر شود ) . ( مصادر نهج البلاغه ، جلد 2 ، صفحه 168 ) .