نيك را با سخن و عمل خود ، در ميان شما گستردم ، و فضايل اخلاقى را از سوى خود ، به شما نشان دادم . بنابراين ، وهم و گمان خود را در آنجا كه چشم ، ژرفاى آن را نمىبيند و فكر ، توانايى جولان در آن را ندارد ، به كار نبريد .
شرح و تفسير
پرچمهاى هدايت
در اين بخش از خطبه ، امام عليه السّلام به عنوان تأكيد بر آنچه در بخش پيشين دربارهء عترت و اهل بيت عليهم السّلام آمده بود ، مىافزايد : « اى مردم ! اين حقيقت را از خاتم پيامبران صلّى اللّه عليه و آله بگيريد كه فرمود : « كسانى كه از ما مىميرند ، در حقيقت نمردهاند و آن كس كه از ما ( جسدش ) كهنه شده ، در واقع كهنه نشده است » . ( أيّها النّاس ! خذوها عن خاتم النّبيّين صلّى اللّه عليه و آله و سلّم : « إنّه يموت من مات منّا و ليس بميّت ، و يبلى من بلي منّا و ليس ببال » ) .
در اين كه ضمير « خذوها » در اينجا به چه چيز برمىگردد ، در ميان مفسّران « نهج البلاغه » گفتگو است ، ولى ظاهر اين است كه به « حقيقت » يا « سخن حق » باز مىگردد ، كه از قراين كلام معلوم مىشود ، هر چند در عبارات پيشين نيامده است و مفهوم جمله اين است كه : « اين سخن حق را دربارهء اهل بيت ، از پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله بگيريد » .
اينكه در جملهء بالا مىفرمايد : مردگان ما مرده نيستند و با گذشت زمان ، آثار كهنگى در آن ظاهر نمىشود ، گاه به معناى حقيقى تفسير شده است كه واقعا جسد « اولياء اللّه » در قبرها تر و تازه مىماند و آنها از نوعى حيات و زندگى بهرهمندند ، به اين گونه كه سخن گويندگان را مىشنوند و به سلام آنها پاسخ مىگويند و حياتى شبيه حيات شهيدان راه خدا دارند ، كه قرآن دربارهء آنها فرموده :
« وَ لا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْواتاً بَلْ أَحْياءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ »
، اى پيامبر ! هرگز گمان مبر