برخورد مىكنند ، از همه در برابر پروردگار مطيعترند . » ( عباد اللّه ! إنّ أنصح النّاس لنفسه أطوعهم لربّه ) .
معناى اين سخن آن است كه انسان خود را نفريبد و به خويشتن دروغ نگويد ، نقاط ضعف خود را ، نقاط قوّت به خودش معرّفى نكند و بر عيوب خويش پرده نيفكند ، بلكه خالصانه و مخلصانه به نقد خويشتن بپردازد ، چنين كسى به يقين در طريق اطاعت پروردگار گام برمىدارد « 1 » .
و در جملهء دوم ، دقيقا اشاره به عكس آن مىفرمايد و مىگويد : « كسى كه از همه بيشتر خود را مىفريبد ، از همه بيشتر مرتكب معصيت پروردگار مىشود . » ( و إنّ أغشّهم « 2 » لنفسه أعصاهم لربّه ) .
بديهى است آن كس كه خويشتن را مىفريبد و عيوب خود را پنهان مىسازد ، گناه در نظرش مباح و حتّى گاهى به صورت يك امر واجب جلوه مىكند و به اين ترتيب ، زمينهء ارتكاب هر گونه گناه را براى خود ، فراهم مىسازد .
در سومين جمله مىفرمايد : « مغبون واقعى كسى است كه خويشتن را مغبون سازد » ( و المغبون من غبن نفسه ) اشاره به اينكه ، گاه شخص ديگرى بر سر انسان كلاه مىگذارد و او را مغبون مىكند . و سرمايهاش را از دستش مىگيرد و گاه انسان دربارهء خويشتن دست به چنين كارى مىزند و با خود فريبى ، سرمايههاى وجودى خويش را از كف مىدهد ، سرمايههايى كه مىتوانست در سايهء آن ، سعادت دنيا و آخرت را به چنگ آورد .
در چهارمين جمله مىفرمايد : « كسى مورد غبطه خواهد بود ، كه دينش سالم بماند » ( و المغبوط من سلم له دينه ) .
هامش
( 1 ) توجّه داشته باشيد كه « أنصح » از مادّهء « نصح » در اصل به معناى اخلاص است و از اين رو به خيرخواهىهاى خالصانه اطلاق شده است و « نصيحت » نيز همين مفهوم را دارد .
( 2 ) « أغشّ » از مادّهء « غشّ » در اصل به معناى ضعف و ناتوانى و كمبود است و به همين مناسبت به اشياى غير خالص ، مغشوش اطلاق مىشود و سپس به همين مناسبت واژهء « غشّ » به خيانت و هر گونه ناخالصى اطلاق شده است .