ضربالمثلهاى معروف عرب ، شمردهاند « 1 » در حالى كه « ابن ابى الحديد » آن را يكى از مثلهاى نبوى مىشمرد ، كه از زبان آن بزرگوار تراوش كرده است . « 2 » سرانجام در ششمين جمله ، به نقطهء مقابل آنچه در جملهء قبل آمده ، پرداخته ، مىفرمايد : « شقاوتمند و محروم از سعادت كسى است كه فريب هوا و هوس ، غرور خويش را بخورد . » ( و الشّقيّ من انخدع لهواه و غروره ) .
بديهى است هر گاه كسى فريب ديگرى را بخورد ، مورد ملامت است ، امّا اگر فريب هوا و هوسهاى نفس خويش را بخورد ، در خور سرزنش و ملامت شديدترى است ! چرا كه با دست خود ، سرمايههاى سعادت خويش را آتش زده است .
نكته
سرچشمهء سعادت در درون شماست
از پيامهاى مهمّى كه در اين بخش از خطبه به گوش جان مىرسد ، اين است كه على عليه السّلام مىفرمايد : عوامل خوشبختى و بدبختى انسان ، بيش از آنچه از بيرون به سراغ او مىآيد ، از درون جانش برمىخيزد . اوست كه خود را فريب مىدهد ، اوست كه خود را مغبون مىسازد ، اوست كه خويشتن را سعادتمند مىكند و بالاخره اوست كه بر اثر پيروى از هوا و هوس و كبر و غرور ، اسباب بدبختى خويش را آماده مىسازد .
اين سخن ، هم دربارهء يك فرد صادق است ، هم دربارهء يك جامعه ، غالب مردم
هامش
( 1 ) شرح نهج البلاغهء ابن ميثم ، جلد 2 ، صفحهء 285 .
( 2 ) شرح نهج البلاغهء ابن ابى الحديد ، جلد 6 ، صفحهء 356 ، مرحوم علّامهء مجلسى در « بحار الانوار » آن را در تاريخ پيغمبر اسلام صلّى اللّه عليه و آله در باب حوادث جنگ تبوك ، ضمن يكى از خطبههاى آن حضرت آورده است ( جلد 21 ، صفحهء 211 ) .