بلكه وظايف شما را دقيقا تعيين فرموده و اعمال شما را مىداند و سرآمد عمرتان را مقرّر داشته است .
شرح و تفسير
زاد و توشه برگيريد !
امام عليه السّلام در بخش آغازين اين خطبه ، هشدارى دربارهء علم و قدرت خداوند و آگاهى او بر اسرار كائنات و سراير و ضماير افراد مىدهد و در واقع مقدّمهاى است براى هشدار دومى كه در بخش دوم اين خطبه آمده است : هشدارى كه همهء انبياء و اولياء اللّه نسبت به مردم داده و مىدهند ، مىفرمايد : « آن كس كه اهل عمل است بايد در مدّتى كه مهلت دارد عمل كند ، پيش از آنكه اجلش فرا رسد ( و فرصتها از دست برود ) و در ايّام فراغتش پيش از آنكه گرفتار شود ، تلاش كند و در روزگار آسودگى ، قبل از آنكه راه گلو بسته شود ( و قدرت نفس كشيدن را از دست دهد ) كوشش نمايد ! » ( فليعمل العامل منكم في أيّام مهله « 1 » ، قبل إرهاق « 2 » أجله ، و في فراغه قبل أوان شغله ، و في متنفّسه « 3 » قبل أن يؤخذ بكظمه « 4 » ) .
سپس در بيان هدف و جهتگيرى اين تلاش و عمل ، چنين مىفرمايد : « و براى خويشتن و آيندهاش ، چيزى آماده كند ، و زاد و توشهاى از سرايى كه بايد از آن كوچ
هامش
( 1 ) « مهل » ( بر وزن اجل ) در اصل به معناى مدارا نمودن و مهلت دادن است .
( 2 ) « ارهاق » از مادّهء « رهق » ( بر وزن شفق ) به معناى پوشانيدن چيزى است و از آنجا كه وقتى اجل فرا مىرسد گويى تمام وجود انسان را مىپوشاند ، اين تعبير در جملهء بالا در مورد « اجل » به كار رفته است .
( 3 ) « متنفّس » از مادّهء « تنفّس » در اصل به معناى نفس كشيدن است ، ولى از آنجا كه انسان به هنگام آسودگى ، نفسهاى عميق و آرام مىكشد واژهء « متنفّس » به معناى روزگار آسودگى به كار رفته است .
( 4 ) « كظم » ( بر وزن قلم ) به معناى گلوگاه و محلّ نفس كشيدن است و « كظم » ( بر وزن هضم ) معناى مصدرى دارد يعنى : نفس را حبس كردن ، كه گاه كنايه از خويشتندارى به هنگام خشم و مانند آن آمده است .