در عباراتى كوتاه و پر معنا آمده است اين هدف مهم را دنبال مىكند .
نخست مىفرمايد : « از نافرمانى خدا بپرهيزيد اى بندگان خدا ! » فاتّقوا اللّه عباد اللّه اشاره به اين كه : تمام وجود شما از آن خدا است ، و سر تا پايتان غرق نعمتهاى او است ، و شما بندهء او هستيد چگونه ممكن است بندگان خدا ، فرمان خدا را ناديده بگيرند و از آن تخلّف كنند ؟
تكيه بر تقواى الهى در اين خطبه و بسيارى از خطبههاى « نهج البلاغه » به خاطر آن است كه سرمايهء اصلى انسان ، همان تقوا است و قرآن با جملهء
« إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقاكُمْ »
؛ گرامىترين شما نزد خدا با تقواترين شما است » « 1 » و با جملهء
« وَ تَزَوَّدُوا فَإِنَّ خَيْرَ الزَّادِ التَّقْوى »
؛ زاد و توشه برگيريد كه بهترين زاد و توشهها ، زاد و توشه تقوا است . « 2 » سخن را دربارهء تقوا تمام كرده و اهميّت آن را آشكارا نشان داده است .
در دومين دستور مىفرمايد : « با اعمال نيك خود ، بر مرگتان پيش گيريد ! ( و قبل از آنكه مرگ فرصت را از شما بگيرد ذخاير بزرگى از اعمال نيك فراهم سازيد ) » و بادروا آجالكم بأعمالكم گويى مسابقهاى ميان انسانها و مرگ درگرفته و اگر انسانها بر مركب اعمال صالح سوار شوند ، پيش از آن كه مرگ آنها را از رسيدن به مقصد باز دارد ، بر مرگ خود پيشى مىگيرند و زود به مقصد مىرسند . در واقع مقصد نهايى انسان ، سعادت و تكامل و « قرب الى اللّه » است ، اگر بر مركب تقوا و عمل صالح ، سوار شود پيش از پايان عمر به اين مقصد نايل مىگردد ، و اگر چنين نباشد مرگ بر او پيشى مىگيرد و به مقصد مىرسد ، يعنى پايان عمر انسان را اعلام مىكند ! قرآن مجيد در اين زمينه ، تعبير بسيار گويايى دارد مىفرمايد :
« وَ أَنْفِقُوا مِنْ ما »
هامش
( 1 ) سورهء حجرات ، آيهء 13 .
( 2 ) سورهء بقره ، آيهء 197 .