شرح و تفسير
تقوا سرنوشتسازترين مسألهء زندگى انسانها
در بخش دوم از اين خطبه ، بعد از حمد و ثناى الهى و شهادت به نبوّت پيامبر اسلام صلّى اللّه عليه و آله امام عليه السّلام به سراغ سرنوشتسازترين مسأله در زندگى انسانها ، يعنى تقوا مىرود ، و همه را توصيه به تقواى الهى مىكند ، و براى خداوند ده وصف بيان مىنمايد كه همهء آنها انگيزهء تقوا است .
گاه اشاره به نعمتهاى فراوان خدا مىكند و گاه سخن از حساب و كتاب و جزا به ميان مىآورد و گاه به انذارهاى الهى و اتمام حجّتها اشاره مىكند و نيز از محدود بودن عمر و امتحان و آزمايش خداوند سخن مىگويد ، كه هر يك از اينها ، به تنهايى مىتواند انسان را به سوى تقوا دعوت كند ، مىفرمايد : « اى بندگان خدا ! شما را به تقوا و ترس از خدايى كه مثلهايى براى بيان حقايق ذكر كرده است ، سفارش مىكنم . » ( أوصيكم عباد اللّه بتقوى اللّه الّذي ضرب الأمثال ) .
مثالها و تشبيهاتى كه در قرآن مجيد و سخنان پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و معصومين عليهم السّلام آمده و حقايق عقلى را به ذهن آدمى نزديك مىكند و در آستانهء حس قرار مىدهد ، گاه به صورت تشبيه محسوس به محسوس است ( البته محسوسى روشنتر از محسوس اوّل ) و گاه معقول به محسوس و گاه محسوس به معقول و گاه معقول به معقول است ، و هدف در تمام اينها آن است كه مسايل تربيتى و اوامر و نواهى الهى ، كاملا مفهوم و دلنشين گردد و جاى عذر و بهانهاى براى كسى باقى نماند . آرى مثالها راه را نزديك مىكند و مفاهيم پيچيده را روشن و همگانى مىسازد و درجهء اطمينان به مسايل را بالا مىبرد و لجوجان را خاموش مىسازد .
سپس مىفرمايد : « همان خداوندى كه مدّت زندگى شما را معيّن فرموده است . » و وقّت لكم الآجال .