و در جاى ديگر از انسان به عنوان موجودى كه هر گاه به نعمت مىرسد طغيان مىكند ، ياد شده :
« إِنَّ الْإِنْسانَ لَيَطْغى أَنْ رَآهُ اسْتَغْنى »
« 1 » . . . و مانند آن .
بىشك ، انسان در طبيعتش نه « كفور مبين » است نه « ظلوم و جهول » و نه طغيانگر ، بلكه ظاهر اين است كه اين بحثها درباره انسانهايى است كه تحت تربيت رهبران الهى قرار نگرفتهاند و به صورت گياهان خودرو ، درآمدهاند . نه راهنمايى و نه بيدارگرى دارند و در ميان هوسها غوطهورند .
به همين دليل در قرآن از مقام انسان با تقوا و مطيع فرمان الهى ، مدح و تمجيد فراوان شده و اصولا بنى آدم به عنوان گل سر سبد جهان آفرينش معرّفى گرديده است :
« وَ لَقَدْ كَرَّمْنا بَنِي آدَمَ وَ حَمَلْناهُمْ فِي الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ وَ رَزَقْناهُمْ مِنَ الطَّيِّباتِ وَ فَضَّلْناهُمْ عَلى كَثِيرٍ مِمَّنْ خَلَقْنا تَفْضِيلًا »
« 2 » .
در مورد جنس زن نيز مطلب همين گونه است ، در ميان زنان افراد شايستهاى داريم كه حتّى در ميان مردان مانند آنها كم است و به عكس ، زنان بسيار منحرفى داريم كه سرچشمهء بسيارى از نابسامانىهاى جامعهء بشرى هستند .
با توجّه به اين مقدّمه ، به شرح و تفسير خطبه مىپردازيم و در پايان به نكاتى نيز در همين ارتباط خواهيم پرداخت . همانگونه كه در بالا اشاره شد امام عليه السّلام اين خطبه را در جنگ « جمل » به عنوان هشدار به همهء مسلمانان بيان مىكند تا در آينده گرفتار چنين حوادث دردناكى نشوند .
نخست مىفرمايد : « اى مردم ! زنان از نظر ايمان و بهرهء ( اقتصادى ) و موهبت عقل كاستىهايى دارند » معاشر النّاس ! إنّ النّساء نواقص الإيمان ، نواقص الحظوظ ، نواقص العقول .
سپس به ذكر دليل براى اين سه كاستى پرداخته ، چنين ادامه مىدهد : « امّا
هامش
( 1 ) سورهء علق ، آيات 6 - 7 .
( 2 ) سورهء اسراء ، آيهء 70 .