جمله اوّل اشاره به آغاز آفرينش آسمانها و زمين است . مىدانيم طبق نظريات معروف در ميان دانشمندان ، جهان هستى و كرات و اجرام آسمانى در آغاز به صورت تودهء واحدى بوده است كه به علل معلوم و نامعلومى از هم جدا شده و گسترش يافته و امروز همچنان رو به گستردگى پيش مىرود .
زمين نيز در آغاز زير آب فرو رفته بود . آبها تدريجا در مناطق عميق و شكافهاى زمين قرار گرفتند و خشكىها پديدار شدند و با گذشت زمان ، گسترش يافتند ، تا اين كه وضع خشكىها و درياها تثبيت شد و امروز نيز بر اثر جذب سنگهاى آسمانى ، زمين به آرامى گستردگى بيشترى پيدا مىكند . قرآن مىفرمايد :
« وَ السَّماءَ بَنَيْناها بِأَيْدٍ وَ إِنَّا لَمُوسِعُونَ وَ الْأَرْضَ فَرَشْناها فَنِعْمَ الْماهِدُونَ »
، و ما آسمان را با قدرت بنا كرديم و همواره آن را وسعت مىبخشيم و زمين را گسترديم و چه خوب گسترانندهاى هستيم » . « 1 » .
تعبير به « داعم المسموكات » اشاره به نگهدارى كرات آسمانى اعم از سيّارات و ثوابت و كهكشانها ، بوسيلهء نيروى جاذبه - كه در واقع يك ستون نامريى است - مىباشد ، نيرويى كه چنان آنها را در جاى خود نگه مىدارد كه گاه ميليونها سال مىگذرد و فواصل موجود بين كرات منظومهء شمسى ، تغيير پيدا نمىكند .
قرآن مجيد مىگويد :
« إِنَّ اللَّهَ يُمْسِكُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ أَنْ تَزُولا وَ لَئِنْ زالَتا إِنْ أَمْسَكَهُما مِنْ أَحَدٍ مِنْ بَعْدِهِ إِنَّهُ كانَ حَلِيماً غَفُوراً »
، خداوند آسمانها و زمين را نگاه مىدارد تا از نظام خود منحرف نشوند و هر گاه منحرف گردند كسى جز او نمىتواند آنها را نگاه دارد ، او بردبار و غفور است . « 2 » جملهء « و جابل القلوب . . . » اشاره به علوم فطرى و الهى و غرائز و تمايلات ثمر بخشى است كه خداوند در درون جان انسانها قرار داده ، علوم و غرايز و اميالى كه
هامش
( 1 ) سورهء ذاريات آيات 47 - 48 .
( 2 ) سورهء فاطر ، آيهء 41 .