خطبهء پنجاه و چهارم « 1 » « و فيها يصف اصحابه بصفّين حين طال منعهم له من قتال اهل الشام »
« در اين خطبه امام عليه السّلام حال ياران خود را ، در آن هنگام كه آنها براى مدتى طولانى امام عليه السّلام را از جنگ با شاميان نهى مىكردند ، توضيح مىدهد » .
خطبه در يك نگاه
در مورد اين كه امام عليه السّلام در چه زمانى اين خطبه را ايراد فرمود و ناظر به كدام حادثه است در ميان مفسّران نهج البلاغه گفتگوى زيادى است .
نويسندهء « مصادر نهج البلاغه » مىنويسد : هنگامى كه « عمرو بن عاص » بر مصر غلبه يافت و نمايندهء امام عليه السّلام « محمد بن ابى بكر » را به شهادت رسانيد گروهى از آن حضرت خواستند كه نظر خود را در مورد خلفاى پيشين بيان دارد ، امام در جواب آنها فرمود : آيا از فتنهگرىهاى « عمرو عاص » فارغ شدهايد كه چنين سؤالى را طرح مىكنيد در حالى كه مصر را از شما گرفتهاند و شيعيان مرا به شهادت رساندهاند ، سپس فرمود : به زودى نامهاى خواهم نوشت و پاسخ سؤال شما را در آن خواهم
هامش
( 1 ) سند خطبه : نويسندهء « مصادر نهج البلاغه » عقيده دارد كه اين خطبه بخشى از خطبه 26 مىباشد و آن را با خطبه 30 و 54 و 78 مجموعا يك خطبه مىداند كه امام عليه السّلام آن را در خانه خويش در حضور جماعتى ايراد فرمود سپس دستور داد تا آن را بنويسند و براى ساير مسلمانان نيز نقل كنند . نامبرده در ذيل خطبه 26 ضمن اشاره به اين مطالب مىنويسد : از جمله كسانى كه قبل از سيد رضى آن را نقل كردهاند « ثقفى » در « الغارات » و طبرى در « المسترشد » است و همچنين مرحوم « كلينى » در « الرسائل » به نقل از « كشف المحجّة » « سيد بن طاوس » و نيز « ابن قتيبه » در « الامامة و السياسة » . ( مصادر نهج البلاغه ج 1 - ص 390 ) .