اين كه انسان ، كارى براى خدا و به انگيزهء الهى انجام دهد و سپس اين فكر براى او پيدا شود كه آن را به گوش ديگران برساند و از اين طريق ، كسب اعتبار كند .
اين ، همان چيزى است كه به اعتقاد فقها موجب بطلان عمل نمىشود ، چرا كه بعد از انجام عمل ، حاصل شده ، ولى ثواب آن را كم مىكند يا از بين مىبرد .
ديگر اين كه از همان آغاز كار ، انگيزهاش اين است كه مردم ، آن را بشنوند و از او به نيكى ياد كنند . اين كار ، با ريا هيچ تفاوتى ندارد ، جز اين كه به هنگام ريا ، عمل را براى آن به جا مىآورد كه مردم ببينند و در سمعه ، براى آن به جا مىآورد كه مردم بشنوند . به اين ترتيب ، در هيچ كدام انگيزهء الهى نيست .
بديهى است كه سمعه ، به اين معنا ، موجب بطلان عمل مىشود ، چرا كه خلوص نيّت را از ميان مىبرد .
در فراز بالا از نهج البلاغه ، هر دو معنا ، امكان پذير است .
به هر حال ، ريا و سمعه ، بزرگترين آفت اعمال عبادى و الهى است و از آنجا كه نفوذ ريا و سمعه در اعمال انسانى ، بسيار باريك و پيچيده است ، در آيات و روايات ، مكرّر ، نسبت به آن هشدار داده شده است .
مهمترين مفسدهء اين عمل ، آن است كه روح توحيد را از بين مىبرد و انسان را در درّهء شرك و دوگانه پرستى پرتاب مىكند ، چرا كه توحيد افعالى خدا ، به ما مىگويد كه همه چيز ، به دست خدا است و ثواب و پاداش و آبرو و حيثيت و احترام و شخصيت و رزق و روزى ، همه ، به ارادهء او است ولى ريا كاران ، با آلوده كردن اعمال عبادى و كارهاى نيك الهى ، اين امور را از ديگرى مىطلبند و اين ، يك شرك آشكار است . در روايات مىخوانيم كه در روز قيامت ( كه اسرار درون آشكار مىگردد ) ريا كاران را مخاطب قرار داده و به آنها گفته مىشود : « يا كافر ! يا فاجر ! يا غادر ! يا خاسر ! حبط عملك و بطل أجرك ، فلا خلاص لك اليوم ، اى كافر ! اى فاسق ! اى پيمان شكن ! اى زيانكار ! عمل تو باطل شد و اجر تو بر باد رفت و امروز ، راه نجاتى
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى ) — صفحة 55
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٥٥