نكته « عثمان » چه كارهايى كرد كه موجب خشم عمومى شد ؟
غالب شارحان نهج البلاغة در ذيل اين خطبه ، اشاره به بخشهاى وسيعى از كارهاى عثمان كردهاند كه اعتراض مردم را برانگيخت ، و نطفهء قيام خونين بر ضد او را پرورش داد .
مهمترين اين اعمال كه غالبا به آن اشاره كردهاند امور زير بود :
1 - « عثمان » پستهاى حسّاس كشور اسلامى را در ميان اطرافيان و خويشاوندان خود كه بسيارى از آنان نالايق ، فاسد و دور از تعاليم اسلام بودند تقسيم نمود ، از جمله « وليد » را كه مردى فاسق و شراب خوار بود ، بر مسند فرماندارى كوفه نشانيد ، كوفهاى كه مركز بسيارى از پيشگامان اسلام بود . « 1 » و « حكم بن ابى العاص » را كه عموى او بود و از سوى « پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم » مطرود و تبعيد شده بود مقرّب خود ساخت ، و به گرمى از او استقبال نمود ، و جبّهء خز بر او پوشاند و جمعآورى زكات طائفهء « قضاعه » را در اختيار او گذارد ، هنگامى كه آنها را جمع كرد و بالغ بر سيصد هزار درهم شد و نزد او آورد ، همه را به او بخشيد . « ابن قتيبه » و « ابن عبد ربّه » و « ذهبى » كه همه از معاريف اهل سنت هستند مىگويند : از جمله امورى كه مردم بر « عثمان » انتقاد داشتند اين بود كه « حكم بن ابى العاص » را نزد خود جاى داد در حالى كه « ابو بكر » و « عمر » حاضر به اين كار نشدند . « 2 » و نيز « مروان بن حكم » را كه پسر عمو و دامادش بود به عنوان معاون و مشاور خود انتخاب كرد و خمس غنائم « آفريقا » را كه پانصد هزار دينار بود به او بخشيد ! 2 - به عكس شخصيتهاى بسيار بزرگوار و برجستهاى همچون « ابو ذر » را اذيت
هامش
( 1 ) در ميان بسيارى از مفسّران شيعه و اهل سنّت معروف است كه آيه« إِنْ جاءَكُمْ فاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُوا »( هر گاه شخص فاسقى خبرى براى شما نقل كند تفحص و بررسى كنيد ) . سورهء حجرات ، آيهء 6 ، در بارهء « وليد » نازل شده است ، بلكه « علّامه امينى » ادعاى اجماع آگاهان به تأويل قرآن را بر اين مسأله نقل مىكند ( الغدير ، جلد 8 ، صفحهء 276 ) .
( 2 ) مدارك اين مطلب را مرحوم « علّامه امينى » در جلد 8 ، « الغدير » صفحه 241 به بعد آورده است .