الىّ من إمرتكم « 1 » الّا أن أقيم حقا أو أدفع باطلا . ثم خرج فخطب النّاس فقال :
اين خطبه را على عليه السّلام به هنگام خروج براى جنگ با اهل بصره ، ايراد فرمود و در آن فلسفهء بعثت انبيا آمده و سپس فضايل خويش را بر شمرده و كسانى را كه بر ضدّ او قيام كردند ، نكوهيده است .
ابن عباس مىگويد : در ذى قار ( شهر يا منزلى در نزديكى بصره ) بر على عليه السّلام وارد شدم امام در حالى كه مشغول وصله كردن كفش خود بود رو به من كرد و فرمود :
« ارزش اين كفش چه قدر است ؟ » گفتم : « بهايى ندارد ( بسيار كم ارزش است ) » .
فرمود : « به خدا سوگند ! همين كفش بىارزش ، براى من ، از حكومت بر شما بهتر است » . مگر اين كه با اين حكومت حقّى را به پا دارم يا باطلى را دفع كنم ( مبادا گمان كنى قيام من براى دفع طغيانگران بصره ، به خاطر تحكيم پايههاى حكومت بر شما بوده است . ) سپس امام عليه السّلام ( از خيمه ) بيرون آمد و مردم را مخاطب ساخته فرمود . . .
خطبه در يك نگاه
حضرت اين خطبه را در شرايطى كه ياران خود را براى خاموش كردن آتش فتنهء طلحه و زبير در بصره بسيج كرده بود ، ايراد كرده است .
امام عليه السّلام از يك سو قبل از ايراد خطبه آن جملههاى تاريخى و فراموش نشدنى را به ابن عباس مىگويد ، جملههايى كه از روح بلند امام عليه السّلام و مقام و الا و بىنظير او در عرفان و معرفة اللّه حكايت مىكند ، حضرت مىگويد كه حكومت بر شما از اين كفش فرسوده و وصله خوردهء من نيز كم ارزشتر است ، اگر به حساب عشق و علاقه به مقام و حكومت باشد ، امّا اگر براى اقامهء حق و ابطال باطل و سوق دادن جامعه به سوى سعادت و كمال بوده باشد ، هدف مطلوب و دوست داشتنى من است .
و سپس افكار مردم را همراه خودش به عصر جاهليت و زمان قيام
هامش
( 1 ) « إمرة » ( بر وزن فطره ) به معناى « حكومت » است .