مؤمنان صالحى كه اطراف او را گرفته بودند از شهر بيرون كنند و گناهشان را اين مىشمردند كه افرادى ، پاك دامن هستند :
« فَما كانَ جَوابَ قَوْمِهِ إِلَّا أَنْ قالُوا أَخْرِجُوا آلَ لُوطٍ مِنْ قَرْيَتِكُمْ إِنَّهُمْ أُناسٌ يَتَطَهَّرُونَ »
. « 1 » ظالمان قوم نوح نيز جوانان پاكدلى را كه به او ايمان آورده بودند ، اراذل ساده لوح و خودسرى مىشمردند كه هيچ گونه فضيلتى بر ديگران ندارند به او گفتند :
« ما نَراكَ إِلَّا بَشَراً مِثْلَنا وَ ما نَراكَ اتَّبَعَكَ إِلَّا الَّذِينَ هُمْ أَراذِلُنا بادِيَ الرَّأْيِ وَ ما نَرى لَكُمْ عَلَيْنا مِنْ فَضْلٍ بَلْ نَظُنُّكُمْ كاذِبِينَ »
. « 2 » گفتند : « ما ، تو را جز بشرى مانند خودمان نمىبينيم و كسانى را كه از تو پيروى كردهاند ، جز گروهى اراذل ساده لوح نمىيابيم و فضيلتى براى شما نسبت به خود مشاهده نمىكنيم ، بلكه شما را دروغگو تصوّر مىكنيم . » آرى ، هنگامى كه مردم زمان فاسد شوند و ظلم و تباهى فزونى گيرد ، شكل جامعه عوض مىشود و ضدّ ارزشها جاى ارزشها را مىگيرد و ظالم به خودكامگى خود مىافزايد و نيكوكاران مجرم محسوب مىشوند و از مراكز حسّاس جامعه ، عقب رانده خواهند شد .
نتيجهء آن ، همان مىشود كه امام عليه السّلام در ادامهء اين سخن مىفرمايد :
« چنان شده است كه از علم و دانش خود ، بهره نمىگيريم و آنچه را نمىدانيم ، از كسى نمىپرسيم ، لا ننتفع بما علمنا ، و لا نسأل عمّا جهلنا .
در واقع ، اين بدترين حالتى است كه يك انسان يا يك جامعه گرفتار آن مىشود ، يعنى نه از علوم و آگاهيهاى خود براى حلّ مشكلات بهره مىگيرد و نه به فكر رفع جهل و به دست آوردن آگاهى است و حاصل اين دو ، چيزى جز غوطهور شدن در جهل و جنايت نيست و اين است حال تمام كسانى كه در برابر مفاسد جامعه بىتفاوت باشند و هيچ گونه مسئوليتى براى خود قائل نشوند ، خواه به علت يأس و نوميدى از اصلاح باشد و يا خو گرفتن به فساد و قساوت و سنگدلى .
هامش
( 1 ) سورهء نمل ، آيه 56 .
( 2 ) سورهء هود : آيهء 27 .