1 - شكّى نيست كه هدف از اين الفاظ معانى آن است . هدف ، تسبيح و تهليل و حمد و ستايش خداست ، و اين امر با قصد لفظ بدون قصد معنا حاصل نمىشود .
حتّى به عقيدهء ما سورهء حمد نيز چنين است . آيات و تعبيرات سورهء حمد به خوبى نشان مىدهد كه از لسان بنده در برابر پروردگار است ، و اين تصوّر ، كه قصد انشا در آن با قصد قرآنيّت منافات دارد ، اشتباه بزرگى است ، كه بايد از آن به خدا پناه برد ؛ زيرا هدف سورهء حمد را به كلّى از بين مىبرد . به خصوص بعد از ملاحظهء رواياتى كه دربارهء سورهء حمد آمده است .
2 - شكّى نيست كه سورهء توحيد ، يا سورههاى ديگر كه در نماز مىخوانيم ، از اين امر مستثنى است . و هدف حكايت كلمات خداوند براى گرفتن پند و اندرز و تعليم است ( مثلًا هيچ كس در
« قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ »
قصد انشا نمىكند ) .
3 - قصد معنا گاه تفصيلى است ( مانند قصد خواص ) و گاه اجمالى است ( مانند آنچه عوام قصد مىكنند . ) عوام اجمالًا مىدانند اين كلمات ، حمد و تسبيح و تمجيد و ثنا و دعاست ؛ ولى جزئيّات آن را نمىدانند .
4 - حق اين است كه قصد اجمالى كافى است ، و بر عوام لازم نيست كه معانى الفاظ نماز را به طور تفصيل بدانند ، زيرا مىدانيم اقوام زيادى غير از اهل لسان وارد اسلام شدند ، كه به غير زبان عربى سخن مىگفتند ، اگر دانستن معانى تفصيليّهء قرائت و اذكار نماز واجب بود ، بايد در كلام پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله ، يا در روايات ائمّه عليهم السلام ، اشارهاى به آن مىشد . مخصوصاً بعضى امامان مانند حضرت امام رضا عليه السلام كه مدّتها در ميان ايرانيان مىزيستهاند .
سؤال 234 - شخصى طىّ ساليان متمادى ، بر اثر ندانستن مسأله ، سوره را قبل از حمد خوانده است . آيا نمازهايى كه به شكل فوق خوانده قضا دارد ؟
جواب : در صورتى كه جاهل مقصّر باشد بايد قضا كند ؛ ولى اگر دسترسى به فراگرفتن مسأله نداشته ، يا اصلًا احتمال بطلان نمىداده ، قضا ندارد .
سؤال 235 - بنده بعد از مدّتى نزد يكى از روحانيّون معظّم امتحان قرائت دادم ، و متوجّه شدم بعضى از الفاظ نماز من صحيح نبوده است . آيا بايد نمازهاى قبل از