جواب : استفاده از ميوههايى كه در عرف و عادت محل براى همه مباح شده ، مانند توت در بسيارى از مناطق ، اشكالى ندارد ، ولى غير آن متعلّق به صاحبان آن است ، و اگر ملك بيت المال باشد متعلّق به دولت است .
ط ) حقّ ارتفاق
سؤال 1575 - زيد با رضايت و بطور مجّانى و « به صورت مطلق » در ملك خود به عمرو حقّ ارتفاقى داده ، و بعد از مدّتى پشيمان مىشود . آيا حقّ ارتفاقى عمرو ساقط مىگردد ؟
جواب : حقّ ارتفاقى نوعى اباحهء منفعت و قابل بازگشت است ؛ مگر اين كه ضرر و زيانى براى صاحب حق گردد ، كه بايد جبران شود .
12 - حكومت اسلامى
سؤال 1576 - با توجّه به روايات معتبر كه مىفرمايد : « بر امام است كه دين بدهكارانى كه قادر به اداى آن نيستند ، را بپردازد . » لطفاً بفرماييد :
الف ) آيا حكومت اسلامى وظيفه دارد ديون بدهكاران معسر را بپردازد ؟
ب ) در فرض تكليف حكومت اسلامى ، منبع پرداخت اين ديون صرفاً صدقات و زكات است ، يا در فرض كمبود صدقات ، بايد از بيت المال پرداخت شود ؟
ج ) آيا بايد احراز شود كه دين به واسطهء انفاق بر عائله و در راه طاعت خدا بوده ، نه بر اثر اسراف و صرف در معصيت ؟ يا همين كه معلوم نشود در چه راهى صرف نموده ، و بتوان حمل بر صحّت كرد كفايت مىكند ؟
جواب الف تا ج : در صورتى كه حكومت اسلامى توانايى داشته باشد بايد از محلّ زكات ( اگر در اختيار دارد ) ديون مديونين را بپردازد ، و كافى است كه آنها ظاهر الصّلاح باشند .
سؤال 1577 - در نظام اسلامى ، مسائلى چون رأى دادن ، شركت در راهپيماييها ، و امثال آن ، از نظر فقهى چه حكمى دارد ؟