جواب 1 و 2 : حقّ الطبع و حقّ التأليف ، و همچنين حقّ استفاده از اختراعات ، حقوق معتبرى است كه تجاوز به آن جايز نيست . ولى انحصار در تجارت اگر مثلًا از سوى يك كارخانه باشد كه بگويد : « توليدات خود را منحصراً در اختيار يك نماينده قرار مىدهد » اشكالى ندارد ، و اگر منظور اين باشد كه شخص يا گروهى منحصراً حق فروش چيزى را داشته باشند ، و ديگران نداشته باشند ، چنين چيزى نامشروع است ، مگر اين كه حكومت اسلامى روى مصالحى چنين چيزى را لازم و ضرورى بشمارد .
سؤال 1540 - برخى از كتابها كه در دانشگاهها به عنوان مرجع معرّفى مىشود ، در كشورهاى ديگر به چاپ رسيده ، و برخى ناشران دخلى كشور بدون رعايت حقّ چاپ ( كه در عرف بين الملل جزء حقوق ناشر شناخته شده ، و در ابتداى كتابها به اين موضوع تصريح گرديده ، ) اين كتابها را چاپ كرده ، و با قيمت كمتر در اختيار عموم قرار مىدهند . استفاده از اين كتابها ، يا نشريّات ، در صورتهاى زير چه حكمى دارد ؟
الف ) در رشتههاى فنّى استفاده از اين منابع ضرورى ، و عدم استفاده موجب مشقّت است . مخصوصاً كه قيمت كتاب اصلى بسيار زياد است .
ب ) نويسندگان اين كتابها لزوماً كافر ، يا كافر حربى نيستند ؛ يا حدّ اقل ما اطّلاع نداريم .
ج ) تا آنجا كه مطّلع هستيم ، كشور ما قانون حقّ چاپ را امضا نكرده است . اگر امضا كند ، حكم چگونه خواهد بود ؟
د ) در صورتى كه تهيّهء اين كتب حرمت داشته ، تكليف ما در قبال كتابهايى كه قبلًا تهيّه كردهايم چيست ؟
ه ) اين حربه به عنوان اهرمى سياسى عليه كشورهاى اسلامى استفاده مىشود ، امّا با توجّه به اين كه نويسندگان اين كتابها بعضاً دانشمندان بىطرفى هستند ، كه به تحصيل علم مشغولند در صورتى كه استفاده از اين كتابها مجاز باشد ، تكليف ما در برابر شخص نويسنده چيست ؟
جواب : حقّ التأليف يك حقّ عقلايى و شرعى است ، و بايد آن را رعايت كرد .
استفتاءات جديد ( فارسى ) — صفحة 553
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٥٥٣