زيادى از مشتريان اين مغازه را بچّهها تشكيل مىدهند . در بسيارى از موارد گمان قوى دارم كه اولياى بچّهها از معاملات آنها اطّلاع ندارند . از آنجا كه معامله با بچّهء نابالغ اشكال دارد ، آيا جايز است كه در اين مغازه كار كنم ؟ ( ضمناً به خاطر اطاعت از صاحب مغازه ، مجبورم هيچ كدام از آنها را رد نكنم . )
جواب : معمولًا اولياى بچّهها پولى در اختيار آنها مىگذارند كه وسائل مورد نيازشان را بخرند ، و غالباً به اين گونه معاملات آنها ، مخصوصاً نسبت به كتاب و قلم و دفتر ، راضى هستند . و لازم نيست از جزئيّات معاملات آنها با خبر باشند ؛ همان رضايت كلّى كافى است .
سؤال 510 - شخصى مقدارى جنس در خانه دارد . از آن جنس ( مثلًا ) صد كيلو به ديگرى مىفروشد ؛ البتّه وزن نمىكند ، و تحويل و تحوّل صورت نمىگيرد . پس از مدّتى همان جنس را كه فروخته ، با قيمت بالاتر از او خريدارى مىكند . آيا اين معامله صحيح است ؟
جواب : اگر هر دو معامله جدّى باشد ، مانعى ندارد .
سؤال 511 - شخصى كه احتياج به پول دارد ، خانهاش را به بيع شرط مىفروشد .
( يعنى خيار فسخ مىگذارد ، ) ولى قصد جدّى بر فروش ندارد ( چون معامله به قيمت بسيار نازلتر از متعارف صورت مىگيرد . ) بلكه به خاطر بر طرف كردن احتياج ، اين معاملهء صورى و ظاهرى را انجام مىدهد ، آيا چنين بيعى صحيح است ؟
جواب : معاملات صورى و بدون قصد جدّى ، باطل است .
سؤال 512 - همانطور كه حضرتعالى مستحضريد براى تحقّق عقد بيع دو جزء ، عوض ( ثمن ) و معوّض ( مثمن ) لازم مىباشد ، كه ضمن انجام فعل شرعى قبض و اقباض ، اصالتاً و وكالتاً صيغهء شرعيّهء مخصوصه نيز جارى مىگردد . حال از حضور شريف استدعا دارد نظرتان را پيرامون دو سؤال زير بيان فرماييد .
الف ) هرگاه معاملهاى با فرض عقد بيع انجام شود ، لكن به صورت صورى ، و براى آن ثمنى پرداخت نگردد حكم شرعى آن چيست ؟
جواب : عقد بايد جدّى باشد ، و عقد صورى فايدهاى ندارد .
استفتاءات جديد ( فارسى ) — صفحة 179
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص١٧٩