از آنها اعراض شده و متروك ماندهاند . بر حسب عرف جامعه به نظر حاكم شرع ( علم قاضى ) است . ولى بايد زمانى داشته باشد . ( اين مرور زمان در قانون 20 سال مىباشد . )
نظر حضرتعالى در مرور زمانهاى مذكور چيست ؟
جواب : مروز زمان در امحا و تخريب گورستان وجود ندارد ، مگر وقتى كه گورستان متروكه شود ، و استخوانها خاك گردد . در مورد همسر مفقود الاثر چهار سال از زمان مراجعه به حاكم شرع است . در اشياى گمشده بايد تا يك سال به دنبال صاحب آن بگردند ، اگر پيدا نشد مىتوانند آن را به شخص نيازمندى بدهند .
در تحجير و غصب و املاك بلا صاحب مرور زمان وجود ندارد ، بلكه معيار آن است كه يقين به اعراض صاحب اصلى پيدا كنيم ؛ خواه يقين در يك روز پيدا شود ، يا پنجاه سال . البتّه مرور زمانهاى ديگرى هم داريم ؛ مثلًا كسانى كه دو سال در مكّه بمانند به حكم اهل مكّه مىشوند ، و حجّ آنها حجّ افراد است . و اشخاصى كه يك سال يا بيشتر در محلّى براى تحصيل ، يا كسب و كار مىمانند ، آنجا به حكم وطن آنها مىباشد .
سؤال 446 - در جرائمى ، كه دو يا چهار بار اقرار شرعى معتبر است ( مثل سرقت و زنا ، ) اگر متّهم در اوّلين جلسهء دادگاه ، منكر سرقت ، يا قبل از اقرار چهارم در مثل زنا منكر اتّهام خود باشد ، آيا تشكيل جلسات بعدى ، و استماع اقرار يا انكار بعدى نيز لازم است ؟ يا اين كه قاضى مىتواند با انكار اوّليّه ، و با توجّه به اين كه حتّى در صورت اقرار در جلسات بعدى ، نصاب اقرارها كامل نمىشود ، حكم به برائت وى صادر نمايد ؟
جواب : قاضى موظّف نيست در جلسات متعدّد متّهم را احضار و از او سؤال كند . هرگاه در جلسهء اوّل انكار كرد و دليلى وجود نداشت ، حكم به برائت مىكند .
سؤال 447 - نظر به اين كه براى قاضى جايز نيست به يكى از طرفين دعوا ، يا به هر دو تلقين كند ، آيا مىتواند طرفين دعوا را به مقرّرات و احكام شرع مقدّس آشنا كند ؟ اگر پس از اين ارشاد و آشنايى طرفين به موازين و مقرّرات جاريه ، در خواست
استفتاءات جديد ( فارسى ) — صفحة 148
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص١٤٨