صورت رسيدگى ، مبناى حكم قاضى ، احكام اسلامى خواهد بود ، يا مذهب يكى از اصحاب دعوى ؟ در صورت اخير ، اگر اصحاب دعوى داراى اديان يا مذاهب مختلف باشند ، ملاك حكم قاضى مذهب كدام يك از آنان خواهد بود ؟
جواب : حاكم شرع مزبور مىتواند طبق مذهب شيعه ، يا طبق مذهب آنها در ميان آنان حكم كند . و اگر مذهب آنها مختلف است ، طبق شيعه قضاوت مىكند .
سؤال 438 - اگر دو نفر با هم اختلافى داشته باشند ، و هر كدام طبق فتواى مرجع تقليدش حق با او باشد ، آيا در اين صورت براى قطع مادّهء نزاع مىتوان به حاكم غير شرعى رجوع كرد ؟
جواب : آنها بايد در نزاع خود به حاكم شرعى رجوع كنند . و او طبق نظر خود حكم مىكند ، و براى طرفين پذيرش آن لازم است .
سؤالات ديگر مسائل قضايى
سؤال 439 - با عنايت به اين كه تقديم دادخواست به دادگاهها از طرف مدّعى مستلزم مخارج زيادى ، از قبيل هزينهء تمبر دادرسى ، هزينهء كارشناسى ، هزينهء تهيّهء وسيلهء اجراى معاينهء محلّ ، و مانند آن مىباشد ، آيا دادگاه مىتواند ( در صورت وارد تشخيص دادن اصل دعواى خواهان ، ) علاوه بر اصل موضوع ، حكم به محكوميّت مدّعى عليه نسبت به پرداخت هزينههاى مزبور بنمايد ؟
جواب : اگر راه گرفتن حقّ منحصر به مراجعه به دادگاه بوده ، حق دارد هزينههاى مزبور را نيز بگيرد .
سؤال 440 - كتابهاى فقهى ، كه دلالت بر وجود نوعى هيأت منصفه و يا شبيه آن ، در پارهاى از محاكم رسيدگى به دعاوى در دورههايى از تاريخ قضاى اسلامى داشته باشد ، كدامند ؟ چنانچه نمونههاى تاريخى از برگزارى جلسات محاكمه با حضور فضلا و اهل علم كه در محضر قاضى تشكيل شده سراغ داريد ، به آنها اشاره نموده ، و منبع آن را مشخص فرماييد .
جواب : مرحوم محقّق در كتاب شرايع ، كتاب القضاء به اين مسأله اشاره كرده ،