تبديل قصاص به ديه
سؤال 1535 - شخصى به قتل عمدى همسرش اقرار و اعتراف نموده است . ولىّ دم مادر مقتوله و يك دختر هفتساله از همان شوهر است . نظر به اين كه تقاضاى اجراى قصاص نفس از ناحيه مادر مشروط به ردّ نصف ديه يك مرد مسلمان به قاتل و تأمين و تضمين سهم صغيره مىباشد ، لذا اگر مادر مقتوله ضمن تقاضاى اجراى قصاص ، از ردّ نصف ديه به قاتل و نيز سهم صغير اظهار عجز نمايد ، آيا قصاص قهراً به ديه تبديل مىگردد ، يا بايد ردّ و تأمين ديه از طريق بيت المال انجام شود و قصاص اجرا گردد ؟ يا حقّ قصاص تا زمان توانايى ولىّ دم باقى است ؟
جواب : بيت المال وظيفهاى براى پرداخت ديه جهت قصاص ندارد و اگر ولىّ دم مايل به اخذ ديه باشد ، ديه پرداخت مىشود و در مورد صغير بايد مصلحت را رعايت كرد . البتّه در شرايط كنونى غالباً مصلحت صغير ، گرفتن ديه است .
سؤال 1536 - اگر قاتل اظهار نمايد كه من از حقّ خودم نسبت به نصف ديه گذشت مىنمايم تا قصاص اجرا شود ، آيا حقّ گذشت دارد ؟ يا چون ديه در آتيه جزء مال الارث محسوب مىگردد ، حقّ گذشت ندارد ؟
جواب : بخشش ديه در اين گونه موارد از سوى قاتل خالى از اشكال نيست .
سؤال 1537 - درباره قصاص نفس يا عضو بفرماييد :
الف ) آيا ولىّ امر مىتواند بر خلاف درخواست ولىّ دم ، يا مجنىٌ عليه بنا به مصالحى قصاص را به ديه تبديل نمايد ؟
جواب : در شرايط عادى چنين حقّى ندارد ؛ مگر اين كه اجراى قصاص سبب مفسده مهمّى شود .
ب ) چنانچه پاسخ مثبت باشد ، با توجّه به اين كه طبق فتواى مشهور ، قصاص تنها در صورت رضايت جانى به ديه تبديل مىشود ، آيا مىتوان على رغم درخواست جانى ، قصاص را به ديه تبديل نمود ؟