جواب : اگر راه منحصر به استفاده از آن داروها باشد اشكالى ندارد ، ولى بايد بيمار را در جريان بگذارد و جلب رضايت كند .
سؤال 1398 - با توجّه به گستردگى بسيار زياد علوم پزشكى كه واقعاً امكان فراگيرى و به خاطر سپردن تمامى بيماريها و تمامى داروهايى كه روى همه بيماريها مؤثّرند و نيز تشخيص عوارض آنها وجود ندارد ، اگر پزشك به خاطر فراموشى بنا به حدس خود ، چه در موارد اورژانس جهت نجات جان و يا تسكين آلام بيمار ، سهواً اقدام به تجويز دارويى غير مؤثّر به بيمارى كند كه بيمار را متحمّل هزينه بيهوده و يا عوارض جانبى كند ، در اين صورت آيا پزشك مسئول و مديون است ؟ ( در صورتى كه امكان ارجاع به متخصّص ديگرى هم نباشد )
جواب : از جواب مسأله بالا معلوم شد .
سؤال 1399 - اگر به خاطر كمبود امكانات لازم براى تشخيص كامل ، تشخيص ممكن نگردد و مداواى لازم صورت نگيرد و بيمارى تشديد يا منجر به مرگ شود ، آيا پزشك معالج مسئول است ؟
جواب : مسئوليّت ندارد ، ولى بايد داروهاى مشكوك و مضر به بيمار ندهد .
سؤال 1400 - در برخى بيماريها همانند فشار خون بالا ، به علّت عوامل ناشناخته ايجادكننده آن ، طبق روش معمول كه اجراى آن طبق علوم روز ضرورى است ، يك يا چند دارو به كار برده مىشود و در صورت عدم تأثير ، داروهاى ديگرى به كار برده مىشود ، الى آخر . با توجّه به اينكه اين داروها از يك طرف در افراد مختلف همگى مؤثّر نيستند و ممكن است در شخصى ، درمانهاى اوّليّه و در شخص ديگرى درمانهاى آخر مؤثّر باشند و از طرف ديگر ، هر يك از داروها داراى عوارض خاصّى هستند ، آيا پزشك معالج - كه در حقيقت داروهاى مختلف را به ترتيب در مورد بيمار آزمايش مىكند - در قبال هزينه اضافه يا عوارض داروها مسئول است ؟
جواب : اگر راه درمان منحصر به همين راه است بايد اقدام كند و مسئوليّتى ندارد .
استفتاءات جديد ( فارسى ) — صفحة 423
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٤٢٣