رسيده است . اگر گياهى يا حيوانى جزء بدن انسان در مسير تكامل و مؤمن و متّقى قرار گيرد ، متكامل شده است . و الا وجودش در اين جهان بىثمر بوده و در مسير تكامل خود در پرتگاه ضد تكامل سقوط كرده و ازبين رفته است .
و بالاخره انسان هم در مسير صعودىاش تحت اختيار خداوند و در منزلگه لقاء قرار مىگيرد . نمونه اتَمّ و كامل اين تكامل پيامبر اكرم ( صلى الله عليه وآله ) هستند كه تمام سرمايهگذارى روى اين باغ آفرينش براى به دست آمدن چنين گلى و مانند آن از ديگر گلهاى محمّدى است كه اگر تمام گلها و نهالهاى ديگر اين باغ در مسير تكامل تلف شوند ، تا اين گل و امثال آن بارور شود صاحب سرمايه متضرر نشده است ، همانند كسى كه سرمايه زيادى را متحمل شده و ماشين جوجهكشى را آماده كرده و مثلًا 1000 تخممرغ هم براى به دست آوردن جوجه آماده كرده و مىداند كه اگر 986 عدد تخممرغها هم فاسد شود و فقط 14 عدد از آنها بماند باز به هدف رسيده و ضررى متوجه او نشده است ، زيرا اين 14 عدد مزيتى دارند كه جبران تمام سرمايههاى از دست رفته را مىكنند .
در خاتمه اشاره كنم به اختلافى كه بين علماء در مورد تكامل پس از مرگ وجود دارد ، بعضى مثل استاد در بحث خطبه قاصعه معتقداند ، تكامل پس از مرگ هم وجود دارد و به ادلهاى هم تمسك مىكنند ، استاد در بحث خود پيرامون خطبه قاصعه به 3 مطلب استناد كردهاند كه درباره آنها توضيح مىدهيم :
1 . روايتى كه چنين نقل شده است : « اذا ماتَ ابْنُ آدَم انْقَطَعَ عَمَلُه الّا مِنْ ثَلاث : صَدَقَة جارِية ، او عِلمٌ يُنْتَفَعُ به ، او وَلَدٌ صالِحٌ يَدعوُلَه » « 1 » ( هرگاه فرزند آدم و انسان از دنيا رخت بربندد ، عملش منقطع مىشود و ديگر انتفاع جديدى از اعمالش
هامش
( 1 ) . عوالى الئالى ، جلد 3 ، صفحه 283 - فيض القدير ، جلد 1 ، صفحه 437 .