آگاه باشيد كه درختان بيابانى ( كه آب كم به آن مىرسد ) چوبش سختتر ( استوارتر ) است و درختهاى سبز و خرم ( كه در باغهاى پر آب كاشته شده ) پوستشان نازكتر است و گياهان دشتى ( كه جز آب باران آب ديگرى نيابند ) شعله آتش آنها افروختهتر و خاموشى آنها ديرتر است .
در آخر بحث امتحان و آزمايش مناسب ديدم ، روايتى از پيامبر اكرم ( صلى الله عليه وآله ) درباره ( احْسَنُ عَمَلًا ) كه در آيه آمده بوده نقل كنم ، كه ببينيم عمل بهتر چه عملى است ، آيا عمل بيشتر و متنوعتر يا نه ؟ مسلماً جواب منفى است ، زيرا معلم بشريت و آورنده شرع مقدس كه خود ما را ترغيب به انجام اعمال نيك و شايسته فرموده چنين مىگويد :
قال ابو قتادة سألت النبى ( صلى الله عليه وآله ) عن قوله تعالى :
« ايُّكُم احْسَنُ عَمَلًا » ما عُنِىَ به ، فقال : يَقوُل : « أَيُّكُمْ احْسَنُ عَقْلًا ثُمّ قال اتَمُّكُم عَقْلًا واشَدُّكُم لِلّه خَوفاً وَ احْسَنُكُم فيما امَرَ اللّه بِه وَنَهى عَنه نظراً وان كان اقَلَّكم تَطَوُّعاً » « 1 » :
« ابو قتاده مىگويد از پيامبر ( صلى الله عليه وآله ) درباره قول خداوند متعال ( أَيكُمْ احسَنُ عملا ) سؤال كردم كه مراد از اين كلام كه ( كدام يك از حيث عمل بهتريد ) چيست ؟ حضرت فرمودند : هر كدام كه از حيث عقل بهتريد و بهتر عقل خود را به كار مىاندازيد و تفكر مىكنيد ، سپس فرمودند بهترين شما از حيث عمل ، كاملترين شما از حيث عقل ، و خائفترين شما است از جهت شدت ترس و نيكوترين شما است از حيث نظر در آنچه خداوند به آن امر و از آن نهى كرده ، ( يا مراد اين است كه دقت و فكرى كند تا از فلسفه احكام مطلع شود و كوركورانه عبادت نكند و يا اين كه دقت مىكند تا به اوامر و نواهى خداوند به نحو احسن جامه عمل بپوشاند ، و در
هامش
( 1 ) . مجمعالبيان ، جلد 5 ، صفحه 322 ذيل آيه 2 سوره ملك ، چاپ مكتبه آيت اللّه نجفى مرعشى .