در جنگ به قصد شهادت و در وقت دعوت مظلوم ، در اين پنج وقت حجابى براى استجابت دعا جز عرش الهى نيست » . « 1 »
حال به معنى ترتيل بپردازيم تا معنى « يرتَلونه ترتيلا » روشن شود . امام صادق ( عليه السلام ) در بيان آيه : ( وَ رَتّل القرآن ترتيلا ) فرمودند : امام على ( عليه السلام ) چنين فرموده :
« بَيّنه تبيانا و لا تَهُذّه هَذَّ الشِعر و لا تَنْثره نَثْرَ الرَّمل و لكن اقْرعوا به قلوبكم القاسية و لا يكن هَمُّ احدكم آخر السورة » « 2 » :
« واضح كن قرآن خواندنت را و نه مثل شعر به سرعت بخوان و نه مثل شن و ريگ بيابان پراكنده بخوان به طورى كه فاصله زياد شود ، و لكن قلبهاى سخت و با قساوت خود را با قرآن خواندن بكوبيد و هرگز همّت شما رسيدن به آخر سوره نباشد ( بلكه هميشه به دنبال كيفيّت و اثرپذيرى باشيد ، نه به دنبال كميت و زياد خوانى فقط » .
در روايات گذشته در قسمت ادب ظاهرى روايتى را در ذيل همين آيه قرآن : ( ورتّل القرآن ترتيلا ) از امام صادق ( عليه السلام ) آورديم ، كه فرمودند :
« هو انْ تَتَمكّثَ فيه و تُحَسّن به صوتَك »
« ترتيل مكث كردن و توقف در قرائت قرآن است ، ( كه نه زياد سريع خوانده شود و نه بسيار كُند و آهسته ) و اينكه نيكو كنى صوت خود را در خواندن قرآن » .
سؤال : در بعضى روايات مثل روايتى كه گذشت مىگويد : همّت شما سريع خواندن و رسيدن به آخر سوره نباشد ، بلكه همّت شما بهتر خواندن باشد نه بيشتر خواندن ، در بعضى ديگر از روايات هر چه بيشتر خواندن مورد توجه و عنايت قرار گرفته است ، چگونه اين دو دسته روايات قابل جمع هستند ؟ !
جوابهاى مختلفى ممكن است براى وجه جمع پيدا كرد ، كه به سه قسمت آن اشاره مىكنيم : 1 - ممكن است بگوئيم مراد از هر چه بيشتر خواندن ، مجرّد
هامش
( 1 ) . امالى صدوق ، صفحه 234 .
( 2 ) . وسائل ، ج 4 ، ص 856 ؛ مجمع البيان ، ذيل همين آيه در سوره مزمّل .