بيشتر خواندن بدون تدبّر نيست ؛ بلكه مراد اين است كه وقت بيشتر گذارده و آيات بيشترى را با تأمّل و تعمّق بيشترى قرائت كنيم . 2 - ممكن است مراد اين باشد كه آيات تأمّل و تدبر شده را سريعتر بخوانيد . 3 - وجهى كه بيشتر به ذهن و به واقع نزديكتر است ، اين است كه دو دسته روايات ناظر به اختلاف حالات انسان است ، در بعضى مواقع حال تدبّر و تعمّق هست ، و در بعضى مواقع حال قرائت قرآن فقط هست ، ولى حال تعمّق و تدبّر عميق نيست . گفتنى است كه : اين وجوه به ذهن ما آمده و ممكن است افرادى با دقت بيشترى وجوه بهترى بيابند و اميدوارم مطالعه كنندگان به اين توفيق دست يابند انشاء الله تعالى .
با توضيحاتى كه داده شد روشن گرديد كه از صفات پرهيزكاران شب زندهدارى و قيام در قلب تاريكى شب و تلاوت قرآن و راز و نياز با خداوند است ، تلاوتى با ترتيل كه نشانه تدبّر در معانى قرآن و رهتوشه گرفتن از مفاهيم بلند آن است .
مرحوم الهى در ذيل ( امّا الليل فصافّون اقدامهم ) در وصف شب چنين مىسرايد :
شب آمد رفيق دردمندان * شب آمد شب حريف مستمندان
شب آمد شب كه نالد عاشق زار * گهى از دست دل گاهى زد گدار
شب آمد شب كه گردد محفل من * سيه چون زلف دلبر يا دل من
شب است آشوب رندان نظرباز * شب است آهنگ بزم عشق دمساز