مركبهاى تنبل و خوشگذرانى است ، كه روانهاى چنين افراد بيچارهاى را جابجا مىكند ، و درد فراق و جدائى از رحمت و رضوان الهى و در حيطه غضب الهى بودن بهاى كمى از رذالت و حضاضت نفسانى آنها است ، اين گونه اشخاص هر چه به پايان زندگى نزديك مىشوند ، به قعر جهنم نزديكتر مىشوند چنان كه در روايتى از رسول اكرم ( صلى الله عليه وآله ) به اين مضمون آمده كه فرمودند ، سنگى حدود 70 سال پيش از لبه جهنم رها شده بود ، و امروز به قعر آن رسيد ، و مرادشان اين بود كه فلان كافر شرور امروز از دنيا رفت ، يعنى چنين نفسى كه از راه صحيح منحرف مىشود ، از اول مسير خود را به طرف قعر جهنم جهت مىبخشد .
اما دلالان اين بازار چه كسانى هستند ؟ همانگونه كه بازارهاى متعارف دو گونهاند : گونهاى در صدد راهنمائى و صلاح و گونهاى مترصّد حقهبازى و كلك و متضرّر كردن خريدار و مشترى هستند ، در بازار دنيا هم ، چنين است :
1 - دلالانى كه به خير و صلاح و پربار بودن بهره و سود معامله براى طرفين معامله مىانديشند ، كه اينها دو دستهاند :
الف : رسولان و پيامبران الهى كه نفس خود را به زحمت و عمر خود را به تعب گذرانده ، و هيچ توقّع اجر و پاداشى ندارند ، آنهائى كه فقط به خير كسانى كه وارد بازار دنيا مىشوند ، مىانديشند .
ب : عقول انسانها كه در كنار اين رسولان خارجى به عنوان رسولان باطنى در راستاى آنها به خيرات رهنمون مىكنند تا چقدر فروشنده اين بازار مستبصر و بينا شود .
2 - دلالانى كه به شرارت و فساد سوق مىدهند كه اينها هم دو دستهاند : الف - شياطين انس و جن كه از خارج در صدد افساد هستند . ب - هواهاى نفسانى كه در برابر عقل دكان باز كرده و جبههگيرى مىكنند . در حقيقت شياطين در برابر رسولان خارجى و هواهاى نفسانى كه ميل به سركشى دارند ، در برابر رسول داخلى
اخلاق اسلامى در نهج البلاغه ( خطبه متقين ) ( فارسى ) — صفحة 400
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٤٠٠