بندگان . « 1 »
[ وَراء : ]
« مِّن وَرآئِهِ جَهَنَّمُ »
كلمهء « وَراء » از مادّهء « وَرَىْ » گر چه به معناى پشت سر است ( در برابر أَمام ) ولى در اين گونه موارد به معناى نتيجه و عاقبت كار مىآيد ، همان گونه كه در تعبيرات فارسى نيز زياد در اين معنا به كار مىرود ، مثلًا مىگوئيم : اگر فلان غذا را بخورى ، پشت سر آن بيمارى و مرض است و يا اگر با فلان كس رفاقت كنى ، به دنبال آن بدبختى و پشيمانى است ، يعنى نتيجه و معلول آن ، چنين است .
كلمهء « وَراء » ( پشت سر ) مسلماً در سورهء « كهف » جنبهء مكانى ندارد بلكه كنايه از اين است كه : آنها بدون اين كه توجّه داشته باشند ، گرفتار چنگال چنين ظالمى مىشدند ، و از آنجا كه انسان حوادث پشت سر خود را نمىبيند ، اين تعبير در اينجا به كار رفته است .
« وَراء » به معناى پشت سر ، در سورهء « جاثيه » با اين كه دوزخ جلو آنها قرار دارد ، و در آينده به آن مىرسند ، ممكن است از اين نظر باشد كه آنها اقبال به دنيا كرده ، و آخرت و عذاب الهى را ناديده گرفته و پشت سر انداختهاند ، و اين تعبير معمول است كه انسان به هر چيزى بىاعتنايى كند ، مىگويند : آن را پشت سر انداخته ، قرآن مجيد مىگويد : إِنَّ هؤُلاءِ يُحِبُّونَ الْعاجِلَةَ وَ يَذَرُونَ وَراءَهُمْ يَوْماً ثَقِيلًا « آنها زندگى زودگذر دنيا را دوست دارند ، در حالى كه روز سختى را پشت سر خود رها مىكنند » !
جمعى از مفسران نيز گفتهاند كلمهء « وَراء » از مادّهء « موارات » به هر چيزى اطلاق مىشود كه از انسان پوشيده باشد ، هم به پشت سر گفته مىشود و هم به پيش رو ، آنجا كه دور باشد و پنهان ، و به اين ترتيب كلمهء « وَراء » مفهوم جامعى دارد كه به دو مصداق متضاد اطلاق مىشود .
اين تفسير نيز بعيد به نظر نمىرسد ، كه بگوئيم : تعبير به « وَراء » اشاره به مسألهء علت و معلول است ، فى المثل مىگوئيم :
اگر فلان غذاى ناباب را بخورى پشت سر آن بيمارى است ، يعنى خوردن غذا علت آن بيمارى مىباشد ، در اينجا نيز اعمال آنها عامل و سبب « عذاب مهين » دوزخ است .
بعضى نيز گفتهاند « وَراء » اگر به فاعل اضافه شود به معناى پشت سر ، و اگر به مفعول اضافه شود به معناى پيش رو است ( روح البيان ، جلد 8 ، صفحهء 439 ) ولى دليلى براى اين مطلب در دست نيست . « 2 »
هامش
( 1 ) . هود ، آيهء 90 ( ج 9 ، ص 255 )
( 2 ) . ابراهيم ، آيهء 16 ( ج 10 ، ص 350 ) ؛ كهف ، آيهء 79 ( ج 12 ، ص 544 ) ؛ احزاب ، آيهء 53 ( ج 17 ، ص 431 ) ؛ جاثيه ، آيهء 10 ( ج 21 ، ص 253 )