مىدانند بنابراين مفهوم اصلى « ذُرِّيَّة » با مفهوم مخلوق و آفريده شده برابر است .
و بعضى آن را از « ذَرّ » ( بر وزن شرّ ) كه به معناى موجودات بسيار كوچك همانند ذرات غبار و مورچههاى بسيار ريز مىباشد دانستهاند ، از اين نظر كه فرزندان انسان نيز در ابتدا از نطفهء بسيار كوچكى آغاز حيات مىكنند .
سومين احتمال كه دربارهء آن داده شده ، اين است كه از مادّهء « ذَرْو » ( بر وزن مرو ) به معناى پراكنده ساختن گرفته شده و اين كه فرزندان انسان را ذريّه گفتهاند به خاطر آن است كه آنها پس از توليد مثل ، به هر سو در روى زمين پراكنده مىشوند . « 1 »
[ ذِكر : ]
« قُلُوبُهُم بِذِكْرِ اللَّهِ »
« ذِكر » همان گونه كه « راغب » در « مفردات » گفته است گاهى به معناى حفظ مطالب و معارف آمده است با اين تفاوت كه كلمهء « حفظ » به مرحلهء به ذهن سپردن گفته مىشود و كلمهء « ذكر » به معناى يادآورى چيزى به زبان و يا به قلب است ، لذا گفتهاند « ذكر » دو گونه است : « ذكر قلبى » و « ذكر زبانى » و هر يك از آنها نيز بر دو گونه است :
يا پس از فراموشى است ، يا بدون فراموشى .
« ذِكر » به معناى يادآورى و يا چيزى كه مايهء تذكر و يادآورى است ، و در آيات قرآن به همين معنا به كار رفته ، گاهى نيز به كتاب آسمانى موسى عليه السلام يعنى « تورات » اطلاق شده است ؛ مانند آيهء 48 سورهء انبياء : « وَ لَقَدْ آتَيْنَا مُوسى وَ هارُونَ الْفُرْقانَ وَ ضِياءً وَ ذِكْراً لِلْمُتَّقِينَ » . و گاه اين عنوان در مورد قرآن استعمال شده ، مانند آيهء 27 سورهء « تكوير » :
« إِنْ هُوَ إلا ذِكْرٌ لِلْعالَمِين » . لذا بعضى گفتهاند كه منظور از « ذكر » در آيهء 105 سورهء « انبياء » قرآن است و « زبور » تمام كتب انبياء پيشين ، و كلمهء « مِنْ بَعْدِ » تقريباً معادل كلمهء « علاوه بر » در فارسى خواهد بود .
« ذِكر » ( بر وزن فكر ) در سورهء « قلم » به معناى « يادآورى » است ، ولى بعضى از مفسران آن را به معناى « شرف » تفسير كردهاند ، و گفتهاند كه اين قرآن ، شرافتى است براى تمام جهانيان . « 2 »
[ ذكر كثير : ]
« الذَّاكِرينَ اللَّهَ كَثيراً »
در اين كه منظور از « ذكر كثير » چيست ؟ در روايات اسلامى و كلمات مفسرين ،
هامش
( 1 ) . آل عمران ، آيهء 34 ( ج 2 ، ص 603 ) ؛ اعراف ، آيهء 172 ( ج 7 ، ص 14 ) ؛ يس ، آيهء 41 ( ج 18 ، صفحات 418 ، 419 )
( 2 ) . رعد ، آيهء 28 ( ج 10 ، ص 253 ) ؛ انبياء ، آيات 2 ، 48 ، 105 ( ج 13 ، صفحات 387 ، 461 ، 562 ) ؛ فرقان ، آيهء 29 ( ج 15 ، ص 88 ) ؛ قلم ، آيات 51 ، 52 ( ج 24 ، ص 431 )