اگر چه بدون توجّه باشد ، اطلاق مىگردد .
منظور از « خَيْر » در سورهء « احزاب » ، پيروزى در جنگ است ؛ البته پيروزى لشكر كفر ، هرگز خير نبود ، بلكه شرّ بود . اما قرآن كه از دريچهء فكر آنها سخن مىگويد ، از آن تعبير به « خَيْر » كرده اشاره به اين كه آنها به هيچ نوع پيروزى در اين ميدان نائل نشدند .
بعضى نيز گفتهاند : منظور از « خَيْر » در اينجا « مال » است ؛ چرا كه اين كلمه در بعضى از موارد ديگر ، نيز به مال اطلاق شده است .
در ميان عرب معمول است كه از « خيل » ( اسب ) به « خير » تعبير مىكنند ، و در حديثى آمده است كه پيامبر گرامى اسلام صلى الله عليه و آله فرمود : الخَيْرُ مَعْقُودٌ بِنَواصِى الْخَيْلِ الى يَوْمِ الْقِيامَةِ : « خير و خوبى به پيشانى اسب تا روز قيامت بسته شده است » .
بعضى « خير » را در سورهء « ص » ، به معناى « مال » يا « مال كثير » تفسير كردهاند كه ممكن است منطبق بر تفسير سابق گردد ؛ چرا كه مصداق مال در اينجا همان اسبها است .
« خَيْر » غالباً در مورد صفات نيك و جمال معنوى به كار مىرود و « حسن » غالباً در زيبايى و جمال ظاهر . « 1 »
[ خيرات : ]
« خَيْراتٌ حِسانٌ »
« خيرات » بعضى گفتهاند جمع « خيّره » ( بر وزن سيّده ) است كه به خاطر تخفيف آن را « خيرات » گفتهاند ، و بعضى آن را جمع « خَيْره » ( بر وزن حَيْره ) دانستهاند ، و در هر حال معناى وصفى دارد نه معناى « افعل التفضيل » ؛ چرا كه « افعل التفضيل » ، جمع بسته نمىشود . « 2 »
[ خَيل : ]
« وَ الْفِضَّةِ وَ الْخَيْلِ »
« خَيل » اسم جمع است و به معناى « اسبها » يا « اسب سواران » هر دو آمده است البته در آيهء مورد بحث منظور همان معناى اول است . اما در سورهء « اسراء » به معناى دوم است و اشاره به لشكر سواره مىكند .
و « خَيل » در سورهء « حشر » به معناى « اسبها » است ( جمعى است كه مفرد از جنس خود ندارد ) . « راغب » در « مفردات » مىگويد : « خَيل » در اصل از مادّهء « خيال » است كه به معناى پندار و تصورات ذهنى است و « خيلاء » به معناى « تكبر و خود برتربينى » است ؛ چرا كه از يك نوع تخيل فضيلت ، ناشى مىشود . و از آنجا كه وقتى انسان بر اسب سوار مىشود ، غالباً يك نوع غرور و كبر احساس مىكند ، لفظ « خيل » بر اسب اطلاق شده است . « 3 »
هامش
( 1 ) . آل عمران ، آيهء 92 ( ج 3 ، ص 13 ) ؛ احزاب ، آيهء 25 ( ج 17 ، ص 267 ) ؛ ص ، آيهء 32 ( ج 19 ، 292 ) ؛ رحمن ، آيهء 70 ( ج 23 ، ص 193 )
( 2 ) . رحمن ، آيهء 70 ( ج 23 ، ص 193 )
( 3 ) . آل عمران ، آيهء 14 ( ج 2 ، ص 534 ) ؛ اسراء ، آيهء 64 ( ج 12 ، ص 206 ) ؛ حشر ، آيهء 6 ( ج 23 ، ص 512 )