معيار هفتم : دستاوردهاى قطعى علم
حضرت علّامه رحمه الله در مواردى ، از اينكه قرآن بر اساس دست آوردهاى دانش بشرى تفسير يا تطبيق داده مىشود ابراز نگرانى كرده و دربارهء خطر آن هشدار داده است . از جمله در آغاز تفسير الميزان با اشاره به روش برخى از مفسران در رويكرد به تفسير علمى قرآن و تطبيق آيات بر دست آوردهاى دانش بشرى چنين آورده است :
در دوران ما مسلكى جديد در تفسير قرآن پديد آمده است ؛ به اين ترتيب كه گروهى از مسلمانان در اثر فرو رفتن در علوم طبيعى و دانشهايى از اين دست كه مبتنى بر حسّ و تجربه است و نيز به خاطر فرو غلتيدن بيش از حدّ در علوم اجتماعى كه بر آثار مبتنى است ، به مادى گرايان كه مكتب برخى از فلاسفهء غرب پيش از اين بوده يا به سوى مكتب اصالة العمل گرايش پيدا كردند . « 1 »
عمده دليل ايشان در افكار شيوهء علمى در تفسير قرآن اين است كه دست آوردهاى دانش بشرى پى در پى در حال تحول و تغييراست و اگر مفسّرى آيهاى را بر اين دستاورد تطبيق كند پس از فروپاشيدن فرضيهء علمى ، اعتبار و حجيّت آيهء قرآنى نيز صدمه مىخورد .
وى به خاطر همين احتياط ، از تطبيق بسيارى از آيات و روايات بر اين دست آوردها اجتناب كرده است . به عنوان مثال پس از نقل روايتى در چگونگى و مراحل آفرينش اشيا به نقل از روضهء كافى چنين آورده است :
ما مىتوانيم آنچه كه در روايت يا مضامين آيات آمده است را بر دست آوردهاى علمى كه دربارهء آفرينش هستى و هيئت آن مورد پذيرش قرار گرفته منطبق سازيم ؛ اما ما از اين كار اجتناب مىكنيم ؛ تا مبادا حقايق قرآن در محدودهء حدس و فرضيات علمى محدود گردد .
فرضياتى كه از راه برهان علمى به آن قطع پيدا نكردهايم . « 2 »
آفرينش آسمان و زمين در شش روز
هامش
( 1 ) . همان ، ج 1 ، ص 7
( 2 ) . همان ، ج 17 ، ص 373