مطرح مىكنند و در مورد اعتبارات وجود كه هر مرتبهاى از مراتب وجود از آنها كشف مىشود ، مىگويند وجود داراى اعتبارات ذيل است :
1 - وجود لابشرط مقسمى ، غيب الغيوب و عنقاى مُغرب : وجود به اين اعتبار هيچ اعتبارى حتّى اعتبار لااعتبارى را ندارد و هيچگونه قيد و شرط حتى قيد بىقيد و شرطى را ندارد ، اين مرحله فوق مقام و اسم و رسم نشان است و « ابطن مِن كلّ باطن » است . حديث نبوى ( ماعرفناك حقّ معرفتك و ماعبدناك حق عبادتك ) اشاره به اين مقام دارد ، اگرچه قيد اشاره و مقام از نارسايى عبارت است .
2 - احديت ( مقام تعيين اوّل ) : در اين مقام جميع كثرات در مقام بساطت احدى مستهلكاند و اين مقام عبارت است از تجلى ذات حق به مقتضاى حبّ ذاتى و عشق به معروفيت اسما و صفات و لوازم آنها و مبدئيت چهار اسم « وجود ، نور ، علم و شهود » كه اين چهار اسم به مفاتيح غيب مسمّى هستند و اين مقام ، مقام « وجود به شرط لا » است .
3 - مقام واحديت « تعين ثانى » : اين مقام ، مقام مشاهدهء جميع كثرات و تمامى اسما و صفات و اعيان ثابته و لوازم اسماى حق تعالى به مشاهدهء واحده است . اين مقام به ملاحظهء « حقيقت وجود » به اعتبار تجلى تفصيلى در موطن ذات و مشاهدهء جميع اسما و لوازم كلى و جزئى و ازلى و ابدىِ آن به دست مىآيد و آن را « اعتبار وجود به شرط شىء » مىگويند .
4 - وجود منبسط ( فيض مقدس ) و حقّ مخلوق به : حق تعالى بعد از تجلى به فيض اقدس يا تجلى ذات براى ذات و مقام احدى كه تجلى از احديت به واحديت است ، به مقتضاى طالبيت اسما و اقتضاى اعيان ثابته به مشيّت ذاتى خود ، مظاهر اسما و صفات و مقتضيات اعيان ثابته را تحقق خارجى مىبخشد . تجلى دوم را تجلى به وجود منبسط يا فيض مقدس مىگويند . اين مقام نيز وجود « لابشرط قسمى » نام دارد كه هيچگونه تعيّنى جز به تبعيت تعيّن خارجى مخلوقات ندارد و با مجرد ، مجرد و با مادى ، مادى و با جزئى ، جزئى است . اين مقام از ملاحظهء تجلى از مقام واحدى به اعيان خارجى حاصل مىشود .
5 - عقول : اوّل مخلوقى كه از تجلى به فيض مقدس ، خلق مىشود ، عقل اوّل است و چون عقل بسيط است ، سلسلهء عقول تا آخرين سرِ امكان تنزّل متنزّل مىشوند .
6 - برازخ و مثال يا خيال متصل : تنزل عقول كه ذاتاً و فعلًا مجرد از ماده و آثار مادهاند ، تا مقامى كه مجرد از ماده و اجسام ، ولى متصف به آثار اجسام شود ، ادامه مىيابد . اين مقام
مرزبان وحى و خرد ( يادنامه مرحوم علامه سيد محمد حسين طباطبائي قدس سره ) ( فارسى ) — صفحة 431
مساهمون: مؤسسه بوستان كتاب قم
ص٤٣١