از وحى الهى و سنّت نبوى را انكار و ويران نموده و بالأخره چه بلايى بر سر توحيد آوردهاند ! چقدر انسان متأسف و حيران مىشود كه چرا آنها و عقايدشان در ميانامّت پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله پديد آمدند !
ما در قرآن كريم به دو نوع كلى آيات برمىخوريم كه قائل به نقش وسايط بين خداوند و مخلوقات در دنيا و آخرت مىباشد و نفى آنها نفى حكمت خداوند و خط بطلان بر احسنالخالقين بودن خداوند مىباشد ؛ نوع اوّل اين آيات بيان مىكند رسيدن وجود و فيض از جانب خداوند و تدبير نظام عالم ، بر اساس سلسله سنن و قوانين علّى و معلولى است كه خداوند در اين سلسله ، موجوداتى را قرار داده و نقش و وظيفهاى به آنان سپرده است تا به انجام برسانند و مجارى انتقال وجود و فيض خداوند به مخلوقات باشند . آنان مظهر خالقيت ، رزاقيت ، قدرت ، رحمت و . . . خداوند متعال مىباشند . اين مظهر بودن ريشه در نقش واسطى دارد كه خداوند به آنان عطا كرده است . اعتقاد به چنين وسايطى هرگز نفى توحيد افعالى يا توحيد ربوبى از ديدگاه وهابيون نمىباشد . چون :
1 . هرگز نمىتوان نفى كرد كه يكسرى از موجودات داراى فوايد و آثارى هستند ، چون به هيچ وجه نمىتوان نياز بشر را به آب ، غذا ، هوا ، نور ، گرما ، مناظر زيبا و . . . نفى كرد .
2 . اگر نپذيريم كه همهء اين موجودات واسطهء بين خدا و ساير مخلوقات خصوصاً ما انسانها هستند و مجارى فيض خداوند مىباشند . بايد بپذيريم كه آنان عين خداوند هستند ، كه عقيدهء دهريين و كفر است « 1 » يا بايد قبول كنيم در عرض خداوند ، آنان استقلال در تأثير دارند و آثار و فوايد آنها ربطى به خداوند ندارد ، كه اين نيز شرك جاهلى است .
3 . پس بايد پذيرفت كه آنان وسايط بين خدا و مخلوقات هستند و نقشى كه بر عهدهء آنان است ، توسط خداوند به آنان واگذار شده است و خود استقلالى در تأثير و فايده مندى ندارند و هر آن خداوند اراده نمايد ، مىتواند آن نقش را از آنان سلب نمايد . چنين اعتقادى هرگز توحيد افعالى يا ربوبى را نفى نمىكند ، بلكه مبين توحيد مىباشد . امّا آياتى كه به چنين وسايطى اشاره مىكند :
هامش
( 1 ) . كشف الاسرار ، امام خمينى ، ص 13