اين سخن بسيار سخيف است كه به لحاظ حضور امامان در جامعه شيعى ، دانشمندان اين مكتب ، از عقل ورزى خوددارى مىكردند . يا اينكه حوزهء دين ، حوزه عقل نيست ؛ يا اينكه اكثريت عظيم دانشمندان شيعه از مناظره ، تن مىزدند ! آنجا كه خود امامان عليهم السلام با لجوجترين افراد ، حاضر به مناظره مىشدند و جزئيات گفتگوهاى آنان ثبت شده است ، « 1 » چگونه مىتوان شيعه را عقل گريز و مخالف مناظره معرفى كرد ؟
بر خلاف ادعاى نادرست بالا ، در زمينه كلام ، با ارزشترين ميراث شيعه مربوط به دوران ائمه عليهم السلام است . « 2 »
اين ادعا نيز كه كلام شيعى در باب صفات خدا و آزادى انسان وامدار معتزله است ، به كلى خلاف واقع است . در حالى كه بهترين آموزشها از سوى امامان عليهم السلام ، در اين امور داده شده است ، « 3 » چگونه مىتوان گفت شيعه در اين مسائل از معتزله تغذيه كرده است ؟ ! از نهج البلاغه كه آغاز كنيم ، عالىترين استدلالها در مقولات عدل ، صفات بارى و آزادى انسان را مشاهده مىكنيم ، « 4 » آيا شاگردان ائمه عليهم السلام و دانشمندان شيعه تا پايان قرن سوم ، هيچ ارتباط علمى با امامان خود نداشته و در عوض ، در مقابل چند عالم معتزلى ، براى فراگيرى خداشناسى و انسانشناسى زانو زده بودند ؟ ! « 5 »
در زمينه فقه و اصول نيز ، حتى از عهد خود پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله اجتهاد انجام مىگرفته و در روزگار ائمه عليهم السلام نيز به بهترين شكل ، شالودههاى فقه و اصول شيعه ريخته شده و دانشمندان بزرگى ، با آثار گرانبهايى در اين دوره ، در دو رشتهء فقه و اصول ، پا به عرصه
هامش
( 1 ) . از باب مثال مىتوان به كتابهاى ارزشمند شيخ صدوق رحمه الله در اين زمينه مراجعه كرد : علل الشرايع ، عيون اخبار الرضا ، التوحيد والامالى .
( 2 ) . ر . ك : صدر ، سيد حسن ، تأسيس الشيعة لعلوم الاسلام ، منشورات الاعلمى ، تهران ؛ نيز مغز متفكر جهان شيعه ، مركز مطالعات اسلامى استراسبورگ ، انتشارات جاويدان ، تهران .
( 3 ) . در اين زمينه مراجعه به كتب حديثى متقدمان حقيقت را آشكار مىكند ؛ از اصول كافى گرفته تا كتب كلامى - حديثى شيخ صدوق رحمه الله مانند توحيد و اعتقادات و كتب حديثى - كلامى شيخ مفيد رحمه الله و شيخ طوسى رحمه الله و . . . .
( 4 ) . به عنوان نمونه مىتوان اثر ارزشمند مرحوم استاد شهيد مرتضى مطهرى ، سيرى در نهج البلاغه ، بخش دوم ، باعنوان الهيات و ماوراء الطبيعه را از نظر گذراند .
( 5 ) . به عنوان نمونه بنگريد به : تأسيس الشيعة لعلوم الاسلام ، از سيد حسن صدر و مغز متفكر جهان اسلام ، از مركز مطالعات اسلامى استراسبورگ و دانش مسلمين ، از محمدرضا حكيمى .