سيمايى يكنواختتر از مكتب و معالم شيعه به جهانيان عرضه دارد . « 1 » اين سخن ، البته سخن معقول و سنجيدهاى است اما نبايد از نظر دور داشت كه مطمئناً در كتاب صحيح الكافى مصاديق فراوانى از روايات معصومين حذف شده است كه از نظر متقدمان صحيح و طبق معيار متأخران ضعيف قلمداد مىشود . احاديثى كه بعضاً فقهاى شيعه نيز در طول تاريخ فقه بر مبناى آن فتوى دادهاند لذا چنانكه يكى از محققان تذكر داده است : « اگر بخواهيم ( در مقام استنباط و صدور فتوى ) صرفاً احاديث صحاح و حسان را اختيار بكنيم بايد قسمتى از فقهمان را بدون مدرك بدانيم » . « 2 »
ج - مآخذ كلينى در كافى
آخرين مطلب در بررسى سيرهء كلينى سخن از مآخذ اين دانشمند در تأليف كتاب كافى مىباشد . در اين مورد چنانكه گذشت مرحوم كلينى با بيشترين اقامت در قم موفق شد اكثر روايات خود را از مشايخ و منابع موجود در اين شهر به دست آورده و در تأليف كتاب از آن بهره بردارى نمايد . در بين مشايخ كلينى دو نفر بيش از ديگران در تربيت كلينى و تأمين منابع وى سهيم بودهاند و اين دو عبارت از على بن ابراهيم قمى و محمّد بن يحيى اشعرى مىباشند و كلينى در مواضع متعددى از كتاب خود با استفاده از تعبير : « حدثنى » به سماع و استفاده حضورى خود از محضر اين دو دانشمند اعتراف كرده است . « 3 » كلينى علاوه بر نقل روايت از اين دو نفر بعضاً به ذكر فتاواى فقهى آنان نيز مبادرت كرده است . « 4 » اما در عين حال بايد توجه داشت كه بسيارى از روايات كلينى از اين دو نفر خاصه على بن ابراهيم قمى ، با استفاده از آثار و احاديثى است كه على بن ابراهيم به توسط پدرش ابراهيم بن هاشم در كتابخانه خود
هامش
( 1 ) . جهت اطلاع بيشتر از اعتراضات وارده بر تأليف صحيح الكافي ، و پاسخهاى مؤلف بنگريد به مصاحبه آقاىمحمّد باقر بهبودى ، اعتراضات و جوابيهها ، مندرج در نشريه كيهان فرهنگى ، سال سوم ، از شمارهء هفتم الى يازدهم ، سال 1363 .
( 2 ) . مدير شانه چى ، كاظم ، كيهان فرهنگى ، سال چهارم ، شماره 5 .
( 3 ) . كلينى ، الكافي ، ج 4 ، ص 184 ، ج 7 ، ص 174 ، 176 ، 271 .
( 4 ) . از جمله بنگريد به كافى ، ج 7 ، ص 276 كه چنين شروع مىشود : على بن ابراهيم قال : وجوه القتل العمد الى ثلاثةضروب . . . ، الى 278 .